Login

CAPTCHA
Deze vraag dient om na te gaan of u een menselijke bezoeker bent teneinde spam inzendingen te vermijden.
7 + 6 =
Solve this simple math problem and enter the result. E.g. for 1+3, enter 4.

Rudy Baele: Uilekotter in Burundi

We Interviewen Rudy Baele, lid van ’t Uilekot. Rudy werkt al een paar jaar in Burundi en geeft zijn visie op de moeilijkheden daar. De schrik dat alles uit de hand gaatb lopen zit er diep in. Een interview van David Baele.

Wat is eigenlijk de oorsprong van het conflict?

Eigenlijk moet je teruggaan tot in het jaar 1993, toen het eenpartijsysteem onder druk van het buitenland werd opgegeven en een opening gecreëerd werd naar meer partijen. Toen werd een eerste regering verkozen met een Hutu president. Maar die is korte tijd daarop vermoord door een militaire staatsgreep, door het leger dat toen nog voornamelijk in handen was van een Tutsi minderheid. De oorsprong was toen eigenlijk wel een etnisch conflict tussen een Tutsi minderheid die zich bedreigd voelde door een Hutu meerderheid die meer rechten opeiste. Daarna is het land in een burgeroorlog terechtgekomen die meer dan 10 jaar geduurd heeft. Er zijn verschrikkelijk zaken gebeurd langs beide kanten. Het leger trad altijd hardhandig op maar de oppositie heeft ook veel aanvallen uitgevoerd tegen de Tutsi’s.

Dat heeft lang geduurd, totdat onder veel buitenlandse druk en veel buitenlandse bemiddeling een akkoord gesloten is in Arusha. Een vredesakkoord dat trouwens tot stand gekomen is onder invloed van Mandela. Dan is er eigenlijk een soort oplossing gevonden waarbij vrije verkiezingen werden georganiseerd. En hierbij kreeg de Tutsi minderheid toch een minimum vertegenwoordiging in de regering. En ze hebben ook gezocht om de rebellenbewegingen te integreren in het leger, dat op dat moment grotendeels door Tutsi’s bevolkt werd. Daar is momenteel een verdeelsleutel van bijna half half. Zodanig dat geen enkele etnie de meerderheid vormt. Je kan natuurlijk zeggen dat de Tutsi’s oververtegenwoordigd zijn, wat klopt. Maar dat is om te vermeiden dat ze volledig in de minderheid zouden geplaatst worden en geen enkel middel zouden hebben om zichzelf te verdedigen.

In die akkoorden van Arusha was ook een clausule opgenomen waarin stond dat de president niet meer dan twee ambtstermijnen zou kunnen uitvoeren. Normaal diende de president toen verkozen te worden via algemene verkiezen, maar gezien het land net uit een burgeroorlog kwam hebben ze een uitzondering gemaakt voor die eerste termijn. Voor die eerste termijn werd de president dus in 2005 niet verkozen via algemene verkiezingen maar door mensen van het voorlopig parlement. In 2010 is hij terug herverkozen, maar toen al was het duidelijk dat er op heel grote schaal fraude was gepleegd. Daardoor heeft hij eigenlijk zijn machtspositie nog verder kunnen uitbouwen. Nu hij zijn tweede ambtstermijn achter de rug heeft wil hij zich met alle geweld terug kandidaat stellen voor een derde termijn. De redenering die hij hanteert om dit te rechtvaardigen is dat hij de eerste keer niet verkozen werd door het volk maar door een beperkte groep van parlementairen.

Nu, de meeste waarnemers en rechtsspecialisten vinden dat geen geldig argument, maar daar trekt hij zich natuurlijk niets van aan. Momenteel heeft bijna iedereen die hem gecontacteerd heeft, de buurlanden, de East African Community, Zuid-Afrika, alle Europese landen die hier een vertegenwoordiging hebben, hem afgeraden om zich terug kandidaat te stellen maar hij legt dat allemaal naast zich neer. Zelfs de katholieke kerk heeft zich uitgesproken tegen die derde ambtstermijn. Nochtans kun je de katholieke kerk niet verwijten dat ze hem in het begin niet welgezind waren. Wel integendeel.

Hoe komt het dat die groepen, die hem eerst gesteund hebben zich nu plots tegen hem keren? Ik kan me best voorstellen dat ze dit niet zouden doen moesten ze, ondanks het niet respecteren van de vredesakkoorden, tevreden zijn over zijn beleid.

Dat is nu net het punt dat veel te weinig aan bod komt in de nieuwsberichten. Er wordt altijd op dat technisch aspect van die 3e kandidatuur gewezen en dat dit tegen de akkoorden van Arusha ingaat. Dat is natuurlijk ook belangrijk want die akkoorden hebben het land terug op de rails gezet door een systeem te installeren dat min of meer toch werkbaar was en de vrede geïnstalleerd heeft. Het is ook zo dat het etnisch aspect bijna helemaal op de achtergrond verdwenen was.

Maar om het een beetje cru te zeggen: hij heeft het zodanig bont gemaakt dat zowel Hutu’s, Tutsi’s als Twa’s nu tegen hem zijn. Iedereen is zo ontevreden over zij beleid dat nu ook iedereen tegen hem is. En waarom zijn ze ontevreden? Omdat er duidelijke signalen zijn van een bijzonder vergaande corruptie. Mensen zien dat ze er financieel en qua koopkracht niet op vooruit gegaan zijn, wel integendeel. Het leven wordt enkel maar moeilijker en daartegenover staat dat de kopstukken van de partij die tegenwoordig de macht in handen heeft, in alle nieuwe wijken kastelen van huizen zetten waarvan iedereen weet dat dit gedaan wordt met geld dat niet legaal verdiend werd. En dat dit gebeurd met geld dat verdiend werd door corruptie, wapensmokkel, drugssmokkel, trafiek van edele metalen uit Congo en goudsmokkel. Je kunt het niet opnoemen of ze zitten er allemaal achter. Zij hebben dus fortuinen verdiend en de gewone mens blijft gewoon in de kou staan.

Een groot gedeelte van de ontevredenheid is ook terug te vinden bij de jongeren. Burundi is één van de landen dat het grootste percentage aan jongeren telt. Als ik me niet vergis is bijna drie kwart van de bevolking jonger dan 25 jaar. En die jongeren zijn ook verschrikkelijk ontevreden omdat er heel veel proberen studeren hebben. Ik zeg wel ‘proberen’ studeren, want gezien het land arm is hebben ze niet genoeg hogescholen en universiteiten om iedereen de kans te geven om school te lopen, wordt er verschrikkelijk gesjoemeld en zijn het niet altijd de beste leerlingen die de beste kansen krijgen. Dat is één zaak.

Maar wanneer je dan uiteindelijk toch uw diploma gehaald hebt geraak je gewoonweg aan geen werk. Er zijn jongeren die 5 jaar afgestudeerd zijn en gewoon geen job vinden. Ze moeten leven van kleine jobs in benzinestations terwijl ze bijvoorbeeld een licentiaat hebben. Dan zien ze daartegenover dat momenteel de ministeries en allerlei openbare besturen bemand worden met mensen die niet kunnen lezen of schrijven maar die wel een partijkaart hebben en op die manier een job toebedeeld worden. Er heerst dus een enorme ontevredenheid bij een gedeelte van de bevolking dat gestudeerd heeft maar gewoon geen job vindt. Dat zijn dus de grondoorzaken: corruptie, gebrek aan werk, heel slechte economische vooruitzichten, neem daar nog bij de veel te duren medische verzorging en onderwijs.

En dan heb je de laatste jaren het probleem van de partij die probeert haar macht te bestendigen en een soort jeugdbeweging in het leven geroepen heeft waarvan iedereen weet dat die bewapend is. Een groot aantal van die jongeren hebben een paramilitaire opleiding gekregen in Congo, wat nog altijd bij hoog en bij laag ontkend wordt door het regime. Maar er zijn meerdere getuigen die dat bevestigen. Dat is trouwens ook de reden waarom vorig jaar een drietal Italiaanse missiezusters vermoord werden. Dat was omdat zij heel goed op de hoogte waren van die trafiek tussen Congo en Burundi. Ze hadden een klein ziekenhuis waar ze veel van die jongeren, die in Congo gewond geraakt zijn, verzorgd hebben. Maar ze hadden ook collega zusters in Congo zelf waardoor ze heel goed op de hoogte waren over die clandestiene opleidingen. In het land is dan een grote onrust ontstaan omdat de parallel wordt getrokken tussen die jongerenmilitie hier in Burundi, de Imbonerakure, en de fameuze milities in Rwanda, de Interahamwe, die grotendeels ingestaan hebben voor de genocide.

Nu, het is inderdaad zo dat veel van die jongerenbendes in veel gemeenten terreur zaaien, mensen afpersen, bestelen en soms gaat het zelfs tot doodslag. En als dat ooit in de pers komt of in het nieuws, dan wordt er altijd vanuit de regering laconiek gereageerd door te zeggen: “ah, on est en train de faire une enquète”, we doen een onderzoek maar er komt nooit niets uit die onderzoeken. Op dezelfde manier heeft de regering bijvoorbeeld geprobeerd om de schuld voor die moorden op die Italiaanse zusters in de schoenen te steken van iemand die psychisch gestoord is, iemand die hier op straat liep en waarvan niemand geloofde dat die dat gedaan had. Uiteindelijk is de waarheid toch aan het licht gekomen via iemand die betrokken was bij die moord, en het bleek dus om mensen te gaan van de Burundese geheime politie. Één er van was dit gaan opbiechten bij één van de vrije radio’s die nu onlangs in brand gestoken is.

Jij werkt daar nu als architect in een bouwbedrijf. Kun je iets zeggen over het alledaagse leven nu?

Stilaan begint het land ook economisch te lijden onder de protesten. Betogers in veel wijken verhinderen ook mensen om naar hun werk te gaan. Ze komen niet alleen op straat om te protesteren maar ze werpen ook wegversperringen op. Nu, dat is een manier om oppressie te voeren en druk te zetten op heel de maatschappij. Daardoor zijn veel winkels gesloten of gedeeltelijk open, banken zijn  gesloten, enz. Het economisch leven in de hoofdstad lijdt daar enorm onder. Wij als bouwbedrijf bijvoorbeeld hebben moeite om aan zand en grind te geraken. Hoe kun je dan nog bouwen als je al niet meer aan zand en aan grind geraakt.

Dus het leven wordt moeilijk en ik heb de indruk dat de regering denkt dat ze het lang genoeg zal kunnen trekken tot de mensen op den duur zelf moe worden. Want als mensen niet meer kunnen gaan werken hebben ze ook geen inkomen meer. Ik heb de indruk dat de regering gaat voor een verrottingsstrategie waarbij ze de protesten vooral in de buitenwijken van de stand proberen te isoleren en proberen te verhinderen dat ze in grote getallen in het centrum van de stad terechtkomen, waar ze meer schade zouden kunnen teweegbrengen en waar ze vooral in het oog zouden lopen van de camera’s van gans de wereld.

Maar er is heel veel onvrede waardoor ik niet denk dat de protesten zullen stilvallen. Zeker als je ziet dat er al minstens 20 doden gevallen zijn. Nu, dat wou ik ook nog zeggen: er zijn veel meer doden gevallen onder de kogels van de politie dan tussen de militairen in de mislukte staatsgreep. Er gaan hier momenteel heel hardnekkige geruchten dat heel die staatsgreep bovendien een scenario is dat in gang gezet is door de regering zelf.

Om de protesten in diskrediet te brengen?

Ze hebben met die fameuze mislukte coup, laat ons zeggen, een heel aantal voordelen behaald. Ten eerste is dit een aanleiding geweest om alle vrije radio’s gewoon letterlijk plat te schieten. Nu is er praktisch geen kritische pers nog lokaal aanwezig. En ik heb trouwens vandaag voor de eerste keer gehoord dat buitenlandse journalisten de toegang tot bepaalde wijken zijn ontzegd zodat ze niet zouden kunnen gaan filmen. Dus ze willen hun vuile was liefst binnenshuis houden. Ten tweede heeft hen dat een aanleiding gegeven om grote kuis te houden binnen het leger zelf. Ten derde kunnen ze op die manier zeggen dat die protesten eigenlijk geen protesten waren maar eerder een opstand. Waarbij dat de putch zogezegd door de oppositie georganiseerd werd. En nu hebben ze dus heel duidelijk gezegd dat iedereen die nog verder betoogd beschouwd zou worden als een putchist. Ze hebben nu dus een reden te meer om hardhandig op te treden.

Gaan de verkiezingen nu nog door zoals gepland?

Iedereen is er van overtuigd dat die in ieder geval niet kunnen doorgaan op een eerlijke wijze op de geplande datum. Momenteel is er maar één enkele partij, de huidige machtspartij, die de middelen heeft om in het binnenland propaganda te gaan voeren. We hebben vandaag nog een kwartier moeten wachten in het binnenland toen een stoet met supporters van de president passeerde. Maar andere partijen kom je dus in het binnenland gewoon niet tegen. Ze durven gewoonweg niet want als iemand zich in het binnenland verklaart in de oppositie te zijn, riskeert die ’s nachts bezoek te krijgen van die fameuze Imbonerakure, die jongerenbendes, die uw huis kort en klein komen slaan.

Doordat de regeringspartij de enige partij is die op straat komt, maakt dat sommige buitenlandse journalisten verklaren dat de protesten enkel in Bujumbura plaatsvindt, en dat de president in het binnenland nog zeer veel steun heeft. Maar als ik met medewerkers hierover praat en vraag of dat inderdaad zo is zeggen ze me dat op elke partijmeeting geschenken uitgedeeld worden. Geschenken die ze in beslag genomen hebben bij commercanten hier in Bujumbura.

Hoe denk je nu dat het gaat aflopen?

Als ik met de mensen praat merk je dat iedereen heel onzeker is. Er is een serieuze schrik dat het uit de hand gaat lopen. Toen die staatsgreep gepleegd werd was er werkelijk een mensenzee die op straat kwam uit blijdschap. Ze dachten: nu zijn we er eindelijk van af en gaan ze verplicht zijn de verkiezingen uit te stellen. Mensen hadden weer wat hoop.

Doordat die staatsgreep mislukt is, wat volgens het scenario zo voorzien was, voelen ze zich verschrikkelijk in de steek gelaten. Bovendien hadden ze de indruk dat het vooral de politie was die voor de president was en tegen de betogers en dat het leger neutraal was. En met die opstand weten ze niet meer waarvoor het leger staat. Iedereen weet dat het leger verdeeld is maar niemand weet wie nu eigenlijk sterk genoeg staat om iets te kunnen veranderen. In ieder geval, het best bewapende deel van het leger is de presidentiële garde en die staat natuurlijk volledig achter de president.

 

Tags: