Login

CAPTCHA
Deze vraag dient om na te gaan of u een menselijke bezoeker bent teneinde spam inzendingen te vermijden.
10 + 0 =
Solve this simple math problem and enter the result. E.g. for 1+3, enter 4.

Zuid-Amerika: ruk naar rechts?

Ongeveer vijftien jaar geleden konden we in dit bulletijn de schijnwerpers naar Zuid-Amerika lichtten en vaststellen dat er een revival was van linkse sociale politieke krachten: Lula kwam aan de macht in Brazilië en introduceerde meer de uitbreiding van de participatieve democratie. Morales had het overgenomen in Bolivia en Chavez stal de show in Venezuela. Vijftien jaar later lijken ze hun pluimen te verliezen. Al gebeurt dat niet zonder slag of stoot.

In Brazilië werd Presidente Dilma Roussef (PT) na een ingewikkelde procedure voor 180 dagen geschorst. De Braziliaanse wetgeving maakt zo een procedure mogelijk bij ernstige vergrijpen. Roussef wordt ten laste gelegd dat ze haar begroting opsmukte met cijfers van de Nationale Bank. Dat klopt, maar het zou hier als een fait-divers bekeken worden. Dit gebeurt tegen de achtergrond van een economische crisis die in Zuid-Amerika om zich heen grijpt. Die is te wijten aan dalende inlandse consumptie en het internationaal in mekaar klappen van de prijzen in de ontginnings- en oliesector. De mensen in de straat zijn ontevreden van dit beleid. Een tweede tafereel in deze achtergrond is het uitbreken van een corruptieschandaal bij het oliebedrijf Petrobras. Politici van ongeveer alle partijen zijn daar bij betrokken, ook mensen van de arbeiderspartij PT. Roussef werd tot nu toe niet beschuldigd. De man die haar gaat vervangen wél.

De rechterkant zag zijn kans mooi om vervroegd een einde te maken aan de regering Roussef. Volgens internationale rechtswetenschappers zouden verschillende fouten gemaakt zijn tijdens de afzettingsprocedure. Voor de PT-militanten en mensen van andere linkse partijen komt dit over als een staatsgreep. Een aantal Zuid-Amerikaanse regeringen (El Salvador, Venezuela…) weigeren dan ook om de nieuwe president (Temer) te erkennen. Dagelijks zijn er betogingen en stakingen tegen de regering.

Het Braziliaanse kiessysteem zorgt mee voor de verwarring: Brazilië kent heel veel partijen die met mekaar ingewikkelde coalities moeten sluiten als ze aan een meerderheid willen raken. De PT heeft vb. nooit een meerderheid gehad in het Braziliaanse parlement en maakte nu een coalitie met de PDMB (centrum-rechts). Die PDMB kan nu echter zelf de vervanger van de presidente leveren en liet de coalitie barsten.

Meteen komt een strategisch probleem boven: de Braziliaanse PT heeft er altijd voor gekozen om vrij tactisch te werk te gaan. De deur naar het centrum werd altijd wat open gehouden én men zorgde er voor de band met het bedrijfsleven niet volledig door te knippen. De PT behield vb. altijd een dialoog open met de agro-industrie waarbij die verder gesubsidieerd werden in ruil voor het aanvaarden van een aantal sociale programma’s. Op die manier heeft men (zeker onder de populaire president Lula) miljoenen mensen uit de armoede gehaald via vb. toekennen van een beurs voor gezinnen die hun kinderen naar school stuurden, voedselbedelingen in de favela’s, maaltijden op school, … Nu blijkt die strategie zich evenwel tegen de partij zelf te keren.

PDMB en co hadden ook een tactische reden om nu toe te slaan. De volgende verkiezingen gaan door in 2018 en de immens populaire Lula had al bekend gemaakt opnieuw kandidaat te zijn om president te worden. Het zou een heksentoer geworden zijn voor de rechterzijde om die te verslaan.

Internationaal is het gebeuren van grote betekenis: de Braziliaanse regering was onder de PT gangmaker van de BRICS (Brazilië, China, India, Zuid-Afrika, Rusland), een groep landen die voor alternatieven wilde zorgen  voor het Internationaal Monetair Fonds en andere VS-gelieerde economische dwangstructuren. Ook daar zou een nieuwe koers kunnen opdoemen.

TEMER

De voorlopig nieuwe president Temer laat er evenwel geen gras over groeien. Hij schafte al het Ministerie voor Cultuur en dat voor Mensenrechten af. De regering van Temer bestaat enkel uit blanken en er zit geen enkele vrouw in. Brazilië telt 52 % mensen die iets meer kleur dan wit/roze vertonen. De sojabonen koning Blairo Maggi staat bekend als één der grootste boskappers van het land en wil dat overheidsinitiatieven geen milieuvergunning meer moeten krijgen. Zes van de nieuw aangestelde ministers riskeren juridische vervolging. Temer zelf werd ooit 8 jaar opzij gezet omwille van verkiezingsfraude.  Hij kondigde aan te zullen snoeien in pensioenen en lonen. De temperatuur op straat neemt dan ook toe.

VENEZUELA

Venezuela kreunt ook onder een economische crisis. De door de Arabieren kunstmatig gedumpte olieprijs raakt het land in hart en nieren. President Maduro zit er met een Braziliaans probleem: hij is minder populair dan zijn voorganger Chavez. Hij verliest steun bij de bevolking en wordt aangepakt door het patronaat en rechtse politieke partijen. Ook hij kampt met een andere meerderheid in het parlement. Het patronaat legt verschillende fabrieken stil maar Maduro wil ze verplicht opnieuw openen of er zelf gaan produceren en kondigde de algemene noodtoestand uit. De oppositie wil een referendum organiseren om de president te kunnen afzetten.

BOLIVIA

In Bolivia heeft Evo Morales net nipt een referendum verloren. Hij vroeg de bevolking via referendum om de grondwet te veranderen, zodat hij in 2019 nog eens kandidaat kon zijn om zichzelf op te volgen. 51 % van de opgekomen kiezers stemde daar tegen. Ook Morales verloor heel wat steun in volksbewegingen. Hem wordt verweten internationaal wel te kiezen voor milieu en klimaat, maar dat in het binnenland niet altijd waar te maken en omwille van de economische ontwikkeling soms in te gaan tegen de eisen van lokale bevolkingen en actiegroepen als het er op aan komt wegen of stuwdammen tegen te houden.

In het Ecuador van Raphael Correa dan weer dreigen schandalen uit te breken rond de betrokkenheid van ambtenaren en politici bij de Panama Papers. Ecuador zag een grote aardbeving passeren en de overheid wordt verweten daar niet efficiënt op te reageren.

De landen die jaren geleden symbool stonden voor alternatieve, nieuwe regeringen met een andere aanpak staan dus voor moeilijke tijden. Boeiend is het in elk geval en er is een harde strijd met Zuid-Amerikaans rechts bezig. Die rechterzijde heeft nooit de heimwee naar vroegere Zuid-Amerikaanse dictaturen en is dus voor velen een gediscrediteerde partner. Blijft toch ook de méér dan spijtige vaststelling dat links zichzelf in de voeten schiet door, al dan niet gedwongen door de economische omstandigheden, een compromispolitiek uit te voeren die mensen ontgoochelt. In sommige landen is de realiteit bitterder: diegenen die door Lula en co via sociale programma’s uit de miserie gehaald worden, zijn later niet altijd de beste verdedigers. Een aantal van hen komt in een nieuwe economische klasse terecht en profileert zich ook zo: als nieuwe middenklasse die de rug keert naar het vroegere gelijkheidsideaal.

Filip De Bodt  

 

Tags: