Login

CAPTCHA
Deze vraag dient om na te gaan of u een menselijke bezoeker bent teneinde spam inzendingen te vermijden.
2 + 5 =
Solve this simple math problem and enter the result. E.g. for 1+3, enter 4.

Bedenkingen bij de cruciale opdrachten van het onderwijs

Eind augustus en begin september is een periode waarin allerlei onderwijsballonnetjes opgelaten worden, studies geciteerd en belangen verdedigd. In het lager onderwijs blijkt nu dat de tweede taal in vergelijking met andere landen stiefmoederlijk behandeld wordt. We horen weer klachten over een tekort aan schoolgebouwen waarbij men vergeet te vermelden dat talrijke schoolgebouwen verkocht worden aan projectontwikkelaars. Lieven Boeve wil dat het vak godsdienst terug godsdienstonderwijs wordt en Patrick Loobuyck pleit voor een vak burgerschap. Anderen willen dan meer aandacht gaan voor 'STEM' opleidingen terwijl gans de verzorgingssector schreeuwt om meer verplegers en andere zorgkundigen.

Tijd om eens stil te staan bij wat we als fundamentele opdrachten van het onderwijs zien. Het mooie is nu dat we daarvoor inspiratie kunnen vinden bij de UNESCO zelf.  Aan de vooravaond van het 3e millenium publiceerde de Unesco een tekst van de hand van Edgar Morin: 'Les sept savoirs nécessaires à l'éducation du futur'. We overlopen hier kort welke inzichten noodzakelijk zijn voor een toekomstgericht onderwijs.


1. Blinde vlekken en illusies herkennen

Kennis is belangrijk maar heeft meer dan één Achilleshiel.  Om er enkelen te noemen: redeneerfouten, paradigmablindheid (feiten niet zien doordat het kader van waaruit men kijkt dat verhindert), onzekerheden, het onverwachte. Kennis is nooit af, wat op een bepaald moment als waar aangenomen wordt kan later totaal fout zijn. Wetenschap biedt slechts een tijdelijk beeld van de werkelijkheid.  Recent afgestudeerden merken vaak dat hun pas opgedane kennis in de praktijk achterhaald is. Het is noodzakelijk dat het onderwijs jongeren leert omgaan met het momentane van zekerheden en onzekerheden.

2. De principes van pertinente kennis

Er is nood aan een algemene integratieve basiskennis waarin we het specifieke een plaats kunnen geven. Feiten moeten in een context kunnen geplaatst worden. Al te vaak ligt de nadruk op gefragmenteerde kennis die niet geintegreerd is in een globale visie, zo gaan specialisaties een eigen leven leiden. Zo is économie bv mathematisch sterk ontwikkeld maar toch voorziet ze haar eigen crisissen niet en is ze daarnaast niet geneigd rekening te houden met humanitaire, sociale of ecologische gegevens. In de 20ste eeuw waren er op technisch vlak nooit geziene evoluties, maar tegelijkertijd zijn mede daardoor enorme problemen ontstaan.  

3. Het specifieke van het mens-zijn leren kennen

Iedere mens is tegelijkertijd een fysiek, biologsich, cultureel, sociaal als historisch wezen.  Het huidig onderwijs verliest de complexe uniciteit van de menselijke natuur uit het oog. Het moet nochtans een essentiele opdracht zijn van het onderwijs om net dit te benadrukken. Vetrekkende van de huidige disciplinaire versplintering is het een ware uitdaging om terug het inherente verband te leren zien tussen het unieke en kwasi oneindige schakeringen van alles wat met het menszijn te maken heeft.     

4. Planetaire identiteit
 
De 20e  eeuw heeft een zware erfenis nagelaten: vervuiling, kernwapens, zware ecologische voetafdrukken, uitputting van de aardse hulpbronnen, sluipende en slopende conflicten, enz.
Het verband tussen mondiale en plaatselijke problemen wordt steeds duidelijker, mondiale problemen intervenieren en versterken elkaar. Langzaam aan wint het idee onze planeet als een systeem (of liever 'organisme' ) te beschouwen wint veld.
Mondiaal bewustzijn moet leiden tot wereldburgerschap waar iedereen zich ook een beetje verantwoordelijk voelt voor het groter geheel, 'think global, act local' vertolkt dit perfect.

5. Confrontaties met onzekerheden

De 20ste eeuw bracht zekerheden, maar ook veel onzekerheden. We verwachten het verwachte en ontmoeten het onverwachte. Geschiedenis is niet lineair; er zijn crisissen, oorlogen, fasen van stabilieit, van wanorde en van herorganisatie. Van het ogenblik dat men handelt (zowel individueel als collectief) moet men er rekening mee houden dat het effect niet helemaal zal zijn wat men beoogt. Ontwikkelingen op langere termijn zijn dus niet helemaal te voorzien (denk aan economie, klimaat, oorlog en vrede). We moeten leren navigeren in een oceaan van onzekerheden tussen eilandjes van zekerheden'.

6. Leren begrijpen

Er is nood aan begrip tussen individuen en tussen culturen; en dat zowel verstandelijk als gevoelsmatig. Een belangrijk obstakel om tot een goed begrip te komen is egocentrisme, want dan ziet men slechts het eigen standpunt. Gebrek aan begrip werkt zeer destructief in menselijke relaties.
Tot begrip komen vraagt inspaningen: afstand doen van egocentrisme, alle elementen in rekening kunnen brengen, zelfkennis en introspectie. Eigen tekorten kunnen zien leidt ook tot begrip van de ander.
Democratie betekent dat verschillende visies naast elkaar kunnen bestaan. Essentieel is het besef dat een tegenovergestelde visie ook een kern van waarheid bevat. Het menselijk handelen en denken wordt ook ook bepaald door mythes en 'geloof'. Iedere cultuur heeft iets toegankelijk zoals muziek en andere kunstvormen maar heeft tegelijkerijd ook iets ongrijpbaars dat ons schrik kan inboezemen.

7. Humane ethiek

De humane ethiek (of ethisch handelen) speelt zich af in de triade individu - samenleving - soort. We gebruiken hiervoor het woordje 'democatie' dat we hier kort en voorzichtig operationaliseren.
• democratie is complex: ze heeft nood aan respect voor regels, nood aan het kunnen omgaan met diversiteit en mag niet vertaald worden in de dictatuur van een meerderheid tav een minderheid
• een belangrijke voorwaarde voor democratie is dialoog, een voorwaarde om de keuze te kunnen maken van consensus boven conflict,  Democratisering is een lang proces en is nergens volledig verwezenlijkt; terwijl ook regressie steeds mogelijk blijft.
• een democatische toekomst? In de 21e zal de demo geconfronteerd worden met gigantische problemen: de kunst van het wet-geven zal verder moeten verfijnd worden, technologische evoluties beheersd worden, bureaucratie vermenselijkt, blinde vlekken herkend, en transparantievan besluitvormingsprocessen.
• De planeet aarde is de thuis van de mens, maar die thuis is in gevaar door het handelen van de mens zelf. Ofwel investeren we in toenemende burgerschapzin ofwel laten we de destructieve processen hun gang gaan. Het onderwijs heeft hier een enorme taak.

Wm Thienpont


Morin Edgar (°1921) Frans socioloog/filosoof van Griekse origine, verzetsstrijder in WO2 en nog altijd veelgevraagd naar zijn mening

Les sept savoirs nécessaires à l'éducation du futur. 1999  Unesco Je kan de tekst downloaden met deze link, er is ook een Engelstalige versie: http://unesdoc.unesco.org/images/0011/001177/117740fo.pdf

Tags: