Login

CAPTCHA
Deze vraag dient om na te gaan of u een menselijke bezoeker bent teneinde spam inzendingen te vermijden.
13 + 5 =
Solve this simple math problem and enter the result. E.g. for 1+3, enter 4.

Boekrecensie: "N-VA, analyse van een politieke ideologie"

Om haar verhaal te verkopen als een project van de eenentwintigste eeuw probeert de N-VA haar nationalistisch programma vandaag te presenteren als modern, nieuw en niet reactionair. Ze probeert haar nationalisme voor te stellen als nieuw en vrij van de fouten van haar voorgangers. Hiervoor maakt ze een onderscheid tussen wat ze een ‘civiel’ nationalisme noemt, gebaseerd op het bewust aanvaarden van de waarden en de morele of culturele orde van de natie, en een etnocultureel en organisch nationalisme, waarbij lidmaatschap van een natie wordt bepaald door geboorte en traditie.

Maly stel vast dat de N-VA in haar discours deze twee natieconcepten gebruikt en zich hierdoor onderscheidt van het Vlaams Belang, die enkel vertrekt van het tweede (organische) natieconcept (Blud und Bodem): wie er niet van nature bij hoort, kan er volgens het VB nooit toe behoren. Maar volgens Maly is het civiel nationalisme van de N-VA, waarbij ‘anderen’ kunnen toetreden tot de civiele gemeenschap die zich ent op de morele gemeenschap, vooral theoretisch omdat er een duidelijke hiërarchie tussen de twee begrippen gehanteerd wordt: “ook N-VA houdt aan een strakke etnocratie: de ‘echte’ natie bepaalt de ‘reglementen van de club’, de anderen kunnen dat niet. Het ‘civiele nationalisme’ van N-VA is dan ook maar ‘civiel’ tegenover een etnocratische ‘civitas’, een politieke gemeenschap die louter op grond van etnocultureel essentialisme omschreven wordt”.

Maly komt tot de conclusie dat voor N-VA de organische natie, ondanks de nuances die De Wever probeert te maken, primeert want terwijl voor verlichtingsdenkers de moraal voortkomt uit de wet (het sociaal contract dat rationele individuen met elkaar sluiten), moet voor De Wever de nationale moraal de wet bepalen.

N-VA geeft ook een andere invulling aan democratie, door meer democratie gelijk te schakelen met meer Vlaamse autonomie gestoeld op een collectieve en homogene identiteit. Zolang men de Vlaamse identiteit dus niet heeft of niet onderschrijft, heeft men ook niet alle rechten. Op deze manier schakelt de N-VA democratie gelijk met etnocratie. Hierbij vloeien universele wetten en vrijheden niet voort uit een onvervreemdbare kosmopolitische en universele moraal, maar uit de Vlaamse cultuur en de traditionele morele orde van de gemeenschap, waardoor zich een informalisering van de macht voordoet.

Het is ook door het primaat van de harmonieuze morele traditionele waarden van de natie over de wil van het individu en zijn rechten dat De Wever mei ’68 en haar revolutionair perspectief op vrijheid en gelijkheid als ondermijnend ziet. Volgens De Wever heeft deze beweging de samenleving van de jaren ’50 (waar de sociale controle nog bestond)  vernietigd en geleid tot ontsporingen, zelfmoorden, depressie, criminaliteit, relletjes, … Volgens N-VA is dit allemaal het gevolg van het moreel hypocriete rechtendiscours van de linkse elite.

Er een ideologie op na houden is één ding. Op basis van deze ideologie de maatschappij veranderen is een andere zaak. N-VA heeft dit bijzonder goed begrepen en gaat daar bijgevolg heel bewust mee om. Doordat De Wever openlijk communiceert over zijn strategische (communicatieve) doelstellingen en de uitwerking hiervan duidelijk is vast te stellen, slaagt Ico Maly er heel goed in het politiek project van de N-VA te analyseren vanuit een mediatiek-retorisch perspectief. Hierbij komt de mediastrategie en het master-narratief (de kernboodschap) van N-VA duidelijk aan het licht. De mediatieke strijd van N-VA is een strijd voor haar betekenis en haar invulling van bepaalde woorden. Wanneer iedereen bijvoorbeeld onder democratie hetzelfde begrijpt als wat N-VA ermee bedoelt, zonder daar kritische vraagtekens bij te plaatsen, dan is ze geslaagd in haar opzet. Hetzelfde geld voor verbanden en connotaties die bepaalde woorden oproepen.

De strijd van N-VA is dan ook een strijd om haar nationalisme als normaal en gematigd te laten doorgaan. En de massamedia vormen hierbij het instrument bij uitstek”, aldus Maly. Het politieke doel van N-VA is met andere woorden er voor zorgen dat iedereen zichzelf en de realiteit verbeeldt door de woorden, de retoriek en de symbolen van N-VA. En de partij heeft bijzonder goed begrepen dat dit de eerste stap is naar een nieuwe realiteit. Het Vlaams-nationalisme als identiteitsbeleving die niet ter discussie staat, alomtegenwoordig is maar volstrekt onbewust ervaren wordt.

N-VA slaagt er bijzonder goed in die Vlaamse identiteitsbeleving via de massamedia te versterken als onderdeel van de strijd voor Vlaamse onafhankelijkheid. Ze is bezig met wat Sigfried Bracke, die de knepen van het vak zeer goed kent, ‘framing’ noemt: “het denkkader creëren waarbinnen ‘men’ vindt dat u moet denken”. Ze slaagt ten eerste in dit opzet omdat ze naast de politieke boodschap ook aandacht heeft voor de verpakking van de boodschap. De nationalistische strijd wordt verpakt als een democratische of emancipatorische strijd. Woorden met een radicale en revolutionaire associatie worden vervangen door woorden die vandaag een zeer positieve en gematigde connotatie hebben.

Ten tweede past ze voortdurend herhaling toe: “Herhaling is de kern van propaganda en N-VA is zich daar van bewust. De woorden, oneliners en anekdotes veranderen soms, maar de centrale boodschap blijft steeds dezelfde. Het model is duidelijk, er is een centrale kernboodschap (het master-narratief)”.

Een andere techniek die De Wever heel goed onder de knie heeft is het communiceren van identiteit. Elke mediatussenkomst, zelfs indien het niet over politiek gaat zoals zijn vermageringskuur is eigenlijk een politieke tussenkomst. Want hij communiceert op dat moment geen politieke inhoud, maar hij communiceert zichzelf of een identiteit. En hiermee speelt hij heel goed in op de hedendaagse mediaformaten waarin gestileerde politicustypetjes de norm zijn.

Maly wijdt ook een groot stuk aan de virtuele reproductie van de N-VA communicatie. Hierin stelt hij vast hoe op het internet, op forums en reactiemodules van online artikels het dominante discours van de N-VA letterlijk overgenomen wordt en zelfs op scherp wordt gezet: “Zowel op De Standaard als onder de artikels op de Gazet van Antwerpen domineren de pro-N-VA stemmen met meer dan 65% van de posts. Opmerkelijk is dat ook daar zowel de zuiver politieke boodschap als de communicatie van de identiteit van N-VA massaal en vaak letterlijk gereproduceerd wordt. […] Deze commentaren zorgen er bovendien voor dat de N-VA politici met extra legitimiteit hun boodschap kunnen herhalen en radicaliseren als zijnde een loutere herhaling en zelfs verschoning van wat ‘het volk’ denkt, wat leeft in de publieke opinie.”

Een stuk van het boek is ook gewijd aan de studie van rechtse micromedia, waarbij de auteur via het aanmaken van een facebook - account onder een fictieve naam toegang kreeg tot een uitgebreid netwerk. Volgens Maly wijzen veel zaken erop dat we te maken hebben met wat hij astroturfacties noemt, acties waarbij men het idee probeert te installeren dat er rond een bepaald thema een publieke consensus bestaat: de oproep van de Vlaamse Volksbeweging (VVB) om via e-post actie te voeren, de letterlijke copy-paste van commentaren met verschillende nicks op verschillende fora, de dominantie van de N-VA stem op de commentaarmodules van de mainstreammedia, de oproep op Facebook om te reageren onder artikels, politieke spam-acties, …

Er zit dus duidelijk een organisatie achter: “De creatie van hegemonie staat duidelijk centraal in de werking van de VVB en daarvoor zet de beweging in op een hele reeks uiteenlopende media”. Volgens Maly is het gevolg van deze hegemonie dat het idee zich stilaan nestelt dat N-VA werkelijk de stem van het volk vertolkt: “Het draagvlak voor haar radicale agenda wordt zo steevast uitgebreid. Meer nog, haar radicale agenda wordt het toonbeeld van gematigdheid, van democratie zelfs”.

Het boek spit nog een serie andere zaken uit die fundamenteel zijn voor het begrip van het politieke succes van de N-VA, maar die we helaas onmogelijk allemaal kunnen overlopen in een bondige recensie. Zoals de invloed van de burgermanifesten van Verhofstadt op het vox populisme dat we vandaag kennen, de invloed van Bracke op de evolutie van de Vlaamse televisie, het manifest van Frans Crols als uitdrukking van een consensus binnen de Vlaams-nationalistische media over het primaat van de natie, het (neo)censervatisme en een neoliberaal economisch discours in teken van de natie om er slechts een paar te noemen.

Laat het duidelijk zijn: aan het begin van zijn carrière zei De Wever dat politiek voor hem een semantische strijd is. Volgens hem moet je mensen overtuigen van je zaak door ze te verleiden met uw woorden; door uw woorden op te dringen aan de tegenstanders. Ico Maly legt zorgvuldig uit hoe De Wever daar met glans in geslaagd is.

Dit boek mag er zeker zijn. Het is niet alleen de eerste kritische analyse van de N-VA in de Nederlandse taal, het is een boek waarbij je merkt dat de auteur veel tijd heeft geïnvesteerd in minutieus en wetenschappelijk onderzoekswerk. Verplichte lectuur voor elke burger die zich gezonde vragen stelt en in het bijzonder voor de vele linkse oppositieleden die de komende zes jaar oog in oog zullen komen te staan met de N-VA mandatarissen in de plaatselijke gemeenteraad of het schepencollege.

David Baele

NV-A Analyse van een politieke ideologie. Uitgeverij EPO, paperback, 608 pagina’s, 34,95 €.

Dit boek is te verkrijgen in onze Eco&Fairwinkel. Bestellen? Mail naar ons secretariaat via het contactformulier op onze website. Dit artikel verscheen begin januari in ons tijdschrift 'Uilenbulletijn', die Uilekotleden (15€/jaar) ontvangen.

Gepubliceerd door: 

Tags: