Betoverende botanie: de paardenbloem

Van alle mensen die het geluk hebben hoeder te mogen zijn van een lapje aarde, zijn er twee soorten. De ene soort wordt er blij van om in april zeeën van gele bollen in het gras te zien en houdt van de magie van paardenbloempluisjes. De andere soort trekt het ganse jaar door gewapend met een mes of ander tuingereedschap ten strijde tegen groen dat ‘niet’ in het gazon thuishoort. Ik hoor duidelijk tot die eerste categorie. Tja, het gras mag dan misschien groener zijn aan de overkant, geef mij toch maar mijn groen met gele bollen!

Er bestaan honderden soorten paardenbloemen en deze herkennen is echt specialistenwerk. De plant komt bijna overal ter wereld voor. Een cadeau voor de biodiversiteit, want van alle bloemen in onze natuur, is de paardenbloem de allerbeste om te laten groeien als voedselbank voor onze insecten. Hij heeft de hoogste score wat betreft afgifte van stuifmeel en nectar. Op zich is dat heel erg bijzonder want eigenlijk heeft de paardenbloem niet eens insecten nodig om tot zaadvorming te komen! Akkoord, zonder bestuiving door insecten maakt de paardenbloem een kloon van zichzelf en dat is evolutionair minder interessant. Toch beschouw ik deze bloem als één van de mooiste en meest onbaatzuchtige ‘gevers’ in onze tuinen! De plant bestrijden heeft trouwens weinig zin. Elk stukje wortel dat in de grond blijft zitten, vormt een nieuwe plant! Verwelkom ze dus en maak er gebruik van…

Van de gele lintbloemen kan er in april (wanneer de velden helemaal vol paardenbloemen staan) een heerlijke gelei gemaakt worden. Er zit zoveel nectar in de bloemen dat deze gelei een zachte honingsmaak heeft. Mensen die vroeger geen echte honing konden kopen, hadden zo een goedkoop alternatief. De gelei wordt dan ook armeluishoning genoemd. De holle bloemstengel kan je gebruiken als rietje om door te drinken en de bladeren passen (versnipperd) perfect bij je slaatje. Je moet misschien wel nog even wennen aan de bittere smaak. Deze komt van bitterstoffen, heel belangrijke voedingsstoffen die we in ons dagdagelijks voedsel uit de supermarkt bijna niet meer terugvinden. ‘Bitter in de mond maakt het hart gezond’, zegt men wel eens. Of ‘bitter is beter’! Een belangrijke toevoeging dus voor een goed functionerend spijsverteringsstelsel…

Van gedroogde, geroosterde paardenbloemwortel maak je een lekker, nootachtig koffie-alternatief. Je moet er wel wat vaker van plassen, want paardenbloem bevat heel wat diuretische (urinedrijvende) stoffen. De volksnaam ‘pissebloem’ of het Franse pisenlit heeft dus zeker wel zijn reden. Vroeger werd wel eens gezegd dat je beter geen zuivel drinkt voor het slapengaan omdat je dan in je bed zou plassen. Dat kwam natuurlijk omdat de koeien in de wei verlekkerd waren op paardenbloemen en de diuretische stoffen van de paardenbloem zo in de melk terechtkwamen. De dag van vandaag is dit effect er niet meer. Veel melkkoeien blijven ganse dagen op stal waardoor we geen paardenbloemstoffen meer terugvinden in de melk.

Dat de bloem bijna overal ter wereld voorkomt, zorgt voor heel wat folkloregebruiken en – verhalen. In mijn boek Betoverende Botanie vind je twee verhalen van de Native Americans, maar ook eentje uit Roemenië. Een o zo simpel maar ook o zo mooi verhaal, al zeg ik het zelf! Ik deel het vandaag graag met jullie in dit Uilenbulletin. Wil je het mij liever horen vertellen? Je vindt een filmpje op de facebook – of instagrampagina van De Kruidige BIJdrage. Dit paardenbloemverhaaltje vertel ik vaak, aan jong en oud. Zeker weten dat wie het hoort, het niet meer zal vergeten… Hopelijk worden de ga-zonnen zo overal een heel pak magischer…

Sien Lievens

Sien is auteur van Betoverende Botanie. Nele Van Winghem maakte de illustraties. Het boek kan je kopen bij de coöperatieve winkel Eco & Fair (Groenlaan 31, Herzele) aan €32.

Dit artikel verscheen in de maand mei in ons kwartaaltijdschrift ‘Uilenbulletijn’ die leden thuis ontvangen. Wil je ook lid worden en zo onze werking steunen? Lees meer hier.