, ,

Vlamingen Vooruit

Vlamingen Vooruit? Wat krijgen we nu? Socialisten met flamingantische trekjes of een lichting progressieve Vlaamse nationalisten? Het antwoord zal de lezer wellicht verbazen: Vlamingen Vooruit was in het midden van de 19e eeuw een nationale progressieve beweging. Vlamingen Vooruit werd in 1858 opgericht op initiatief van Eugène Van Bemmel (Gentenaar en prof aan de Franstalige universiteit van Brussel). De leden van VV waren radicale liberalen, onafhankelijke progressieven en socialistische voorlopers.

VV had brede ambities en een rijk gevulde agenda: VV ijverde ervoor dat beide landstalen evenwaardig zouden worden in publieke domeinen zoals onderwijs en rechtspraak. Op sociaal vlak had VV veel aandacht voor betere arbeidsomstandigheden, ze waren onder andere hevige tegenstanders van kinderarbeid onder de 12 jaar. VV promootte maatschappijen voor onderlinge bijstand – de voorlopers van ziekenfondsen en pensioenfondsen – en armoedebestrijding in het algemeen. Ze steunden dergelijke initiatieven ook daadwerkelijk. We onthouden hier de naam van Emiel Moyson.

Als hoofdoorzaak van armoede werd het grootgrondbezit gezien. Economische gelijkheid was dan ook een belangrijk actiepunt. Kredietmogelijkheden voor zelfstandige ondernemers zoals landbouwers en winkeliers waren een middel om economische gelijkheid na te streven. Ook het recht op onderwijs in functie van beroepsbekwaamheid paste daarin.

Op juridisch vlak werden voorbijgestreefde Napoleontische wetten verwezen naar de prullenmand. Betaalbare post en telegrafie stonden ook op het verlanglijstje. Het engagement van VV kreeg ook gestalte in het organiseren van lezingen over gans het land, allerlei publicaties, het uitbouwen van regionale werkingen, het uitgeven van een ‘Jaarboekje voor het volk‘. De ambitie om de programmapunten ook langs politieke weg af te dwingen bleek iets te hoog gegrepen: hun politieke partij werd geen succes.

Manifest

In 1860 publiceerde VV zijn manifest ‘Vlamingen Vooruit’. Dat manifest beoogde een “eerlijke en reghtzinnige uitvoering der grondwet van 1830“. Het manifest publiceerde een reeks cijfers ter staving van hun stellingen. Het werd ook in het Frans gepubliceerd. Eveneens in 1860 groepeerden de vakbonden zich in het ‘Werkverbond‘. Het werkverbond gaf een gelijknamig weekblad uit dat het manifest van VV in afleveringen publiceerde. Het beter bekende Communistisch Manifest verscheen in 1848 maar werd pas 50 jaar later door Herman Gorter naar het Nederlands vertaald. In het Werkverbond kreeg het communistisch manifest geen aandacht.

In Gent waren progressieve liberalen zoals Emiel Moyson en Julius Vuylsteke actief binnen VV. Vooral Emiel Moyson ontpopte zich tot stakingsleider in de grote textielstakingen van 58-59. Hij stond de jonge vakbonden met raad en daad bij. Binnen het toenmalig vakbondswereldje werd hij als held gezien. Achteraf ook trouwens want de socialistische mutualiteit werd naar hem vernoemd. Julius Vuylsteke verdedigde de aangehouden stakers voor de rechtbank.

Vlamingen Vooruit ging ter ziele in 1862. De naam Vooruit verdween echter niet van het toneel: de term Vooruit was de arbeidersbeweging binnen gesijpeld: in 1865 scheurde de ‘De weversmaatschappij Vooruit‘ zich af van de ‘Broederlijke Wevers‘. In 1869 startte het weekblad van de eerste internationale in Brugge onder de noemer Vooruit, Moyson was medewerker. 1881 werd de ‘Samenwerkende Maatschappij Vooruit’ opgericht. Het is onbegonnen werk de tientallen initiatieven die de term ‘Vooruit’ in hun naam opnamen op te lijsten. Zowel van socialistische als liberale aard, fanfares, toneelgezelschappen, turnclubs enz.

In het heden noemen de Vlaamse socialisten zich ‘Vooruit‘, de ‘Samenwerkende Maatschappij Vooruit‘ moet zowat de oudste actieve coöperatie in België zijn en in Deinze is de ‘Theatergroep Vooruit‘ actief sinds 1858. Toevallig het jaar waarin ‘Vlamingen Vooruit’ gesticht werd. Tot zover een korte geschiedenis van de term Vooruit.

Wim Thienpont

Wim is geïnteresseerd in geschiedenis en kruipt als vrijwilliger graag in zijn pen voor vzw ’t Uilekot.

Dit artikel verscheen in de maand mei in ons kwartaaltijdschrift ‘Uilenbulletijn’ die leden thuis ontvangen. Wil je ook lid worden en zo onze werking steunen? Lees meer hier.

De grondwet is geen vodje papier

De media berichtten de voorbije maanden veel over hoe ICE en Donald Trump de grondrechten van Amerikaanse burgers met de voeten treden. En de pogingen tot ontmanteling van de rechtsstaat door Oost-Europese politici zoals de Hongaarse Orban of het Poolse PiS zijn ons ook genoegzaam bekend. Maar dat ook Belgische grondrechten onder druk staan, daarover horen wij minder.

De grondwet is geen vodje papier

Geïnspireerd door het interessante boek ‘Een grondwet voor ons allemaal’ van Patricia Popelier geef ik hieronder wat toelichting over het debat tot uitbreiding of beperking van de zes sociale, culturele en ecologische grondrechten in artikel 23 van de Belgische grondwet.

Sammy Mahdi positioneert zich graag in de media. Aandacht trekken is de boodschap, maar zijn vloedgolf aan berichten in de virtuele realiteit waait alle kanten op en dient de antipolitiek. Dat nuchtere boeren de partij van de Boerenbond verruilen voor het Vlaams Belang, verbaast dan niet. Dat Mahdi hierop reageert evenmin, maar zijn voorstel om het ‘recht op voedselveiligheid’ in artikel 23 van de grondwet op te nemen, verdient meer dan een vluchtige tweet. Wil Mahdi de sociale en ecologische grondrechten uitbreiden terwijl de N-VA ze wil beperken? Dat ware goed nieuws, maar op de website van de CD&V vind je er niets over. Op de persoonlijke pagina van CD&V parlementslid Stijn De Roo vind je wat meer. Vooraleer dat te bespreken, beschrijf ik eerst het belang van de grondwet, de plaats van artikel 23 erin en de controverse over de sociale, culturele en ecologische grondrechten.

De grondwet is één van de weerhaken van de democratie om de concentratie van macht zoals in het Ancien Régime te vermijden. De democratische droom van de rechtsstaat is om elke burger in de macht te laten delen, en de grondwet heeft een moreel kompas dat de waarden van de Verlichting – vrijheid, gelijkheid en broederlijkheid – juridisch verankert in de onvervreemdbare grondrechten van elk individu. De grondwet verdeelt ook de macht zodat iedereen de grondrechten moet respecteren en niemand te veel macht krijgt. Een door het volk verkozene krijgt tijdelijk wetgevende macht, maar kan slechts wetten stemmen binnen de grenzen van de grondwet. De uitvoerende macht kan een politiek beleid uitrollen, maar alleen in het kader van de wetten. En op de onafhankelijke rechterlijke macht kan elke burger een beroep doen om zijn grondrechten juridisch af te dwingen. De Belgische grondwet was in 1830 progressief voor zijn tijd, maar de democratische droom was voor weinigen weggelegd. Centraal stonden de individuele vrijheidsrechten – het recht op vrije godsdienst, het recht op vrije meningsuiting en persvrijheid, het recht op vergadering en vereniging… Dat zijn belangrijke grondrechten, maar naar de andere twee wijzers van het democratisch moreel kompas – gelijkheid en broederlijkheid – moest je ver zoeken. De collectieve grondrechten die de arme boeren in de middeleeuwen het recht gaf om hun vee op de gemeenschapsgronden, de commons, te laten grazen, stonden haaks op het uit vrijheidsrechten afgeleide individuele eigendomsrecht en hadden geen plaats in de grondwet. Het stemrecht bij verkiezingen stond er wel in, maar slechts voor één procent van de Belgen. Het volk moest meer dan een eeuw strijd voeren om gelijke politieke grondrechten voor elke burger – arm of rijk, man of vrouw, oud of jong – in de grondwet op te nemen. Op sociale, culturele en ecologische grondrechten van artikel 23 was het nog langer wachten.

De groene Minister van Staat Jos Geysels maakte de politieke steun van Agalev voor de vierde staatshervorming afhankelijk van de opname van het recht op arbeid, sociale zekerheid, een gezond leefmilieu… in artikel 23. Die grondrechten staan pas sinds 1994 in de grondwet. Dat sociale grondrechten pas sinds kort in de grondwet staan, is verwonderlijk. De wetgevende macht kan een wet slechts stemmen in uitvoering van de grondwet, maar onder druk van de sociale strijd nam het parlement sinds het einde van de 19e eeuw vele sociale wetten aan. Waren die wetten ongrondwettelijk en dus illegaal? Niet echt, maar de wetgevende macht moest soms heel creatief zijn om de sociale gelijkheid van de democratische rechtstaat te verenigen met de liberale grondwettelijke vrijheidsrechten. En de rechterlijke macht bleef, alle sociale wetgeving ten spijt, lang een klassenjustitie. Er waren uitzonderingen en Popelier haalt het voorbeeld aan van een rechter die vóór 1994 het grondrecht op bijstand legitimeerde als het rechtmatige eigendomsrecht van een behoeftige. Maar zonder de sociale grondrechten in de grondwet was het wikken en wegen om de sociale wetgeving te verdedigen.
Daarom zijn sociale, culturele en ecologische grondrechten in artikel 23 zo belangrijk. Later kregen ze de steun met het Europees Sociaal Handvest (1996) dat de welvaartsstaat juridisch regelt in de Europese Unie. Het Handvest beschrijft het grondrecht op sociale zekerheid in dezelfde bewoordingen als artikel 23 vande Belgische grondwet.

De grondwet legt in de stand-still verplichting vast hoe wij artikel 23 moeten interpreteren. De sociale, culturele en ecologische grondrechten vragen een actieve tussenkomst van de staat en verschillen van de individuele vrijheidsrechten die de staat slechts passief moet respecteren. De staat heeft een inspanningsverbintenis, maar de grondrechten van artikel 23 zijn geen resultaatsverbintenis die de burger kan afdwingen voor de rechtbank. De stand-still verplichting staat niet letterlijk in de grondwet, maar is de geest van de grondwet die opgenomen werd in de parlementaire voorbereiding: “Rechten die al gekend waren in de interne wetgeving kunnen niet meer afgebouwd worden zonder overtreding van de grondwet”. Hieruit volgt niet dat elke nieuwe wet meer sociale, culturele of ecologische bescherming moet bieden, maar wel dat een nieuwe wetgeving die tot een sociale, culturele of ecologische achteruitgang leidt, goed gemotiveerd moet zijn vanuit het algemeen belang. Redenen van algemeen belang zijn onder andere het nastreven van economische groei, het bewaren van het begrotingsevenwicht of het bevorderen van werkgelegenheid.

De stand-still verplichting is een doorn in het oog van rechtse politici. Ze willen artikel 23 aanpassen en de stand-still verplichting afschaffen. Ze klagen over linkse, activistische rechters die op basis van de grondwet de bewegingsruimte van de democratische meerderheid beperkt en de groei van de welvaart tegenhouden.

Sander Loones (N-VA) pleitte in 2023 voor de oprichting van een volksberoep om de beslissingen van het Grondwettelijk Hof die een schending van de sociale, culturele en ecologische grondrechten onderzoekt, te kunnen weerleggen. Zijn voorstel om zo het stand-still principe te omzeilen werd massaal teruggefloten, maar de N-VA blijft artikel 23 in het vizier nemen. De partij spreekt van een herstel van het evenwicht tussen rechten en plichten en wil de sociale, culturele en ecologische grondrechten herformuleren tot niet-bindende beginselen. Maar er is meer. De Gemengde Commissie Vergunningen die de Vlaamse Ministers Diependaele en Brouns oprichtten, wilde stand-still verplichting zelfs helemaal herzien. Advies 32 van het eindrapport van 30 september 2025 stelt voor dat het volledig aan “de wet- en decreetgever wordt overgelaten om de in het artikel vermelde grondrechten te realiseren en te concretiseren, zonder dat dit neerkomt
op een stand-still”. De Vlaamse oppositiepartij Anders wil het niet anders doen en diende op 20 februari 2026 een Vlaamse resolutie in om “met het oog op rechtszekerheid” de grondrechten “te herzien” en ervoor te zorgen dat het “recht op een gezond leefmilieu niet leidt tot een rigide stand-still-toepassing die noodzakelijke en democratisch gelegitimeerde beleidswijzigingen onmogelijk maakt”.

Popelier toont in een column van 18 maart 2026 op Sampol hoe de aanval op artikel 23 en de stand-still verplichting niet op realistische feiten gebaseerd is en hoe de rechter de stand-still verplichting niet lichtzinnig toepast. Het Grondwettelijk Hof onderzocht in de voorbije 25 jaar 185 klachten over mogelijk ongrondwettelijke wetten en sprak slechts 20 veroordelingen uit. Er is absoluut geen sprake dat de stand-still verplichting de “noodzakelijke en democratisch gelegitimeerde beleidsbeslissingen onmogelijk maakt”. Meer zelfs, het Grondwettelijk Hof interpreteert het begrip algemeen belang zeer breed en staat een conservatieve politiek niet in de weg. De beperking van de werkloosheid in de tijd doorstond de rechterlijke toets hoewel men dat als een ernstige afbraak van een sociaal recht kan zien.


Het enige dat de stand-still verplichting eist, is dat de wetgever niet blind vaart en een mogelijke sociale afbraak in naam van het algemeen belang goed motiveert. In de zaak van vzw Grip (2021) bijvoorbeeld stelde de rechter dat het recht op sociale zekerheid er is voor de zwaksten en dat een hardvochtige wet die ingrijpt in de welvaart van de zwakke juridisch stevig onderbouwd moet zijn. De wetgever moet zijn beslissing goed staven, meer vraagt de stand-still verplichting niet. Maar blijkbaar staat voor sommigen dat het primaat van de politiek te veel in de weg. Het verhaal van de democratische grondwet blijft het verhaal van de machteloze.

De grondrechten zijn zoals de scheiding der machten een weerhaak van de democratie die grenzen stelt aan de macht van de politiek. En de filosofie achter de grondwet is een wantrouwen tegen elke vorm van autocratische macht. Wie van de macht proeft, raakt er vlug aan verslaafd. De sociale, culturele en ecologische grondrechten van artikel 23 zijn de uitdrukking van deze droom en blijven een deel van het moreel kompas van de democratische rechtsstaat.

Tijd om terug te keren naar het hogergenoemde ‘recht op voedselzekerheid’ dat de CD&V in artikel 23 wil opnemen. Stijn De Roo stelt dat hiermee een actieve tussenkomst van de overheid zou kunnen geëist worden om strategische autonomie op het vlak van landbouw na te streven. Als zijn voorstel een nieuwe weerhaak van de democratie wordt waarmee de wetgever de lokale landbouw kan stimuleren, kan dit een goede zaak zijn. Maar ik lees geen pleidooi voor gezonde voeding en biologische landbouw op zijn website. En als de vos de passie preekt, boer let op je ganzen, zegt het Vlaams spreekwoord. De Standaard van 30 maart 2026 citeert een intern document van Vlaams Minister van landbouw Brouns om de milieurichtlijnen te versoepelen. In de lijn van het hierboven vermelde rapport van de Commissie Vergunningen heeft het document het over de stand-still verplichting die ‘onwenselijke proporties’ aangenomen heeft en ‘herijkt’ moet worden. Wil de CD&V tezelfdertijd het recht op voedselzekerheid opnemen in de grondwet en de stand-still verplichting afschaffen? Sluit Mahdi straks met de N-VA en Anders een compromis à la Belge om het recht op voedselzekerheid op te nemen in de grondwet en is de pasmunt de mogelijke afbouw van de interne wetgeving die al voorziet in de sociale, culturele en ecologische grondrechten, vanuit het primaat van de politiek? Gaan de socialisten opnieuw de kat uit de boom kijken? Het zou ons niet alleen naar een autocratische wetgevende macht leiden, maar ook naar een hernieuwde klassenjustitie.

Daarom tot slot enkele suggestieve vragen die een stap verder gaan dan de zeer verdienstelijke, maar voorzichtige voorstellen van Popelier. Wordt het geen tijd om 35 jaar na het invoeren van de sociale, culturele en ecologische grondrechten in de grondwet om de inspanningsverplichting van de overheid, voorzien in de stand-still verplichting, om te zetten in een resultaatsverbintenis?


Is dat niet beter om het morele kompas van de democratische rechtsstaat nog meer te verdiepen in de grondwet in plaats van de stand-still verplichting af te schaffen zoals de N-VA en Anders, en misschien ook de CD&V, voorstellen? Mij lijkt het van wel, en binnen de grenzen van de grondwet krijgt de wettelijke macht dan nog altijd alle vrijheid om de resultaatsverbintenis van het grondrecht op voedselzekerheid en van de zes andere sociale, culturele en ecologische grondrechten verder in te vullen.

Lieven Plouvier

Dit artikel verscheen in ons kwartaaltijdschrift, nr. 2 (mei) van het jaar 2026. Je kan de werking van ’t Uilekot steunen door lid te worden van de vzw: Standaard lidgeld: €25; Sociaal tarief (student, werkloos, gepensioneerd,…): €10; Gezinslidmaatschap: €50 en Steunlidmaatschap: €50 of meer per jaar. Gelieve ‘lidgeld 2026‘ te vermelden in de mededeling.

, ,

Meerdere exemplaren van Verhalenbundels te leen

Met ons leesbevorderingsproject ‘Goed Geboekt’ kochten wij in 2024 in samenwerking met Avansa boeken aan met mooie korte verhalen en gedichten, en dit in meerdere exemplaren. Zo had elke deelnemer een ‘echt boek’ vast en kon die de tekst mee volgen of zelf luidop of in stilte lezen. 

Sinds 2026 kunnen nu ook bibliotheken, middelbare scholen, leesclubs of Samen Lezengroepen deze boeken gebruiken tijdens hun activiteit. 

Werk je mee aan een dergelijk initiatief in de Denderstreek? Contacteer ’t Uilekot en reserveer de boeken aan een kleine bijdrage. 

Geschenkenbeurs 2025

In december kan je naar jaarlijkse gewoonte in de coöperatieve winkel Eco & Fair terecht voor jouw eindejaarsgeschenken.

Van 5 december tot en met 6 januari 2026 heeft de coöperatieve winkel Eco & Fair een uitgebreider aanbod, bestaande uit ambachtelijke kwaliteitsproducten, zowel van lokale makers als van verder. Producenten vanuit de streek en de wereld zetten hun beste beentje voor. Wij hebben geen industrieel voedsel, maar werken samen met kleine producenten die gezond en smaakvol produceren aan correcte prijzen. We hebben ook kwaliteitsproducten met een ecologische en sociale meerwaarde in huis.

Aanbod:


We hebben een selectie solidariteitsproducten, zoals Palestijnse geschenken en zepen. Met je aankoop steun je er de producenten in Palestina mee. Of denk eens aan de koffie uit Kivu (Congo), een door armoede en oorlog geterroriseerde streek. Eco & Fair werkt samen met een breed netwerk van Europese bezette fabrieken, boerencoöperatieven en kleine lokale bedrijven. Dit assortiment omvat streekproducten zoals groenten, fruit, zuivel, bieren, ciders en confituren, naast een selectie van fairtrade producten uit heel Europa. Elk cadeau vertelt een uniek verhaal van strijd, solidariteit en vakmanschap. De geschenkenbeurs biedt ook een uitgebreid boekenaanbod: van tweedehands pareltjes tot nieuwe titels, zorgvuldig geselecteerd op relevantie en kwaliteit.

Je kan bij ons ook terecht voor een volledige kerst- of eindejaarsmenu. Naast verse, lokale producten hebben we ook allerlei conserven in ons aanbod. Daarnaast vind je bij ons ook nieuwe, actuele romans en non-fictieboeken, kaarsen, vazen, allerlei leuke geschenkjes, wenskaarten,…

Geen tijd? We hebben steeds een 8 tal cadeaumanden klaarstaan in onze winkel. Heb je geen inspiratie? Contacteer ons en we bekijken wat mogelijk is. Of kom langs en koop een cadeaubon, zodat de gelukkige zelf iets kan uitkiezen.

We zetten graag ook nog even onze webshop www.ecofair.be in de aandacht. Je kan er een cadeaupakket laten versturen naar het gewenste adres. Kies voor een voorgemaakte cadeaumand of laat er één op maat samenstellen: geef ons een richtbedrag en enkele voorkeuren, en wij maken er iets moois van.

Bestellen: info@ecofair.be
Langskomen: Eco & Fair, Groenlaan 31, Herzele.

Openingsuren: dinsdag tot en met vrijdag: 10u – 18u. Zaterdag: 10u – 17u.

Auteurs onder de Boom

Op zondag 14 december wordt het Oud Stadhuis van Ninove een broedplaats van verhalen, klanken en scherpe inzichten. Tijdens Auteurs onder de Boom zetten DenderHoop en ’t Uilekot, met het project Goed Geboekt, vier uitgesproken kunstenaars in de spotlights — elk met een eigen stem, eigen wereld en eigen menselijkheid.

Erik Vlaminck – De schrijver die onder de huid kruipt

Vlaminck is iemand die geen kussentjes onder zijn woorden legt. Zijn romans en theaterschrijfsels getuigen van een mensenkennis die je soms doet slikken, maar altijd doet kijken. Met zijn Brieven van Dikke Freddy gaf hij een stem aan wie vaak stemloos blijft: mensen die in armoede en onzekerheid leven, maar niet zonder humor en waardigheid. Verwacht bij hem geen afstandelijke literatuur, maar vuurwerk dat rechtstreeks op de maatschappelijke realiteit mikt.

Erik Vlaminck is een sociaal bewogen roman- en theaterauteur. Hij werd bekend met een zesdelige romancyclus over het ongewone leven van gewone mensen in het Vlaanderen van de 20e eeuw en brak door bij een ruim lezerspubliek met Suikerspin en Brandlucht.

Jeroen Janssen & Areezo Moradi – Een bijzonder duo met een eigen poëtisch universum

Wanneer tekenaar en graphic novelist Jeroen Janssen samenwerkt met schrijver Areezo Moradi, ontstaat er een wereld die tegelijk speels, filosofisch en verrassend herkenbaar is. Landloos als de wind is daar het levende bewijs van: een boek dat je meeneemt naar straathoeken vol microverhalen, losloopweides waar dromen even vrij zijn als de honden, en figuren die nét echt genoeg zijn om te blijven hangen.

Janssen tekent met een warme, bijna fluisterende stijl, terwijl Moradi’s taal de kleine absurditeiten van het leven trefzeker blootlegt. Samen bouwen ze een universum dat je laat glimlachen en nadenken in dezelfde adem.

Jeroen Janssen is auteur en tekenaar. Zijn journalistieke beeldverhalen verschijnen behalve bij Apache ook in onder meer MO* en op Drawing The Times. Hij bracht ook de stripboeken Abadaringi, Doel en Er wonen nog mensen / tekenen van leven in Doel uit.

Arezoo Moradi werkte in Iran als journalist voor kranten, tijdschriften en online magazines. Ze zoekt vandaag als verhalenverteller elke dag een nieuw verhaal achter een gesloten deur.

Floris Francis Arthur – Muzikant met een Ninoofs hart

Dat Floris Francis Arthur “in heel Vlaanderen bekend” is, klinkt bijna bescheiden. Zijn muziek is een mengsel van gevoel, vakmanschap en creativiteit. Hij is de artiest die met één akkoord de hele ruimte stil krijgt, maar even goed kan spelen alsof hij een storm door de zaal jaagt. Verwacht een optreden dat niet zomaar het tussendoortje is, maar een volwaardige emotionele pauze die je even op een andere golflengte zet. Floris Francis Arthur brengt donkere, melancholische lo-fi indiefolk met invloeden uit country en 90’s indierock.

Hind Eljadid – De stem die niet fluistert, maar helder spreekt

Als spoken word-artieste behoort Hind Eljadid tot de spannendste stemmen van het moment. Haar teksten zijn rauw, poëtisch en uitgesproken eerlijk. Ze snijdt thema’s aan die soms liever onder de mat worden geveegd, maar doet dat met taal die tegelijk confronteert en verbindt.

Niet toevallig werd ze recent bekroond met de tweejaarlijkse Prijs voor Mensenrechten. Op het podium is ze geen performer die speelt dat ze iets voelt — ze voelt, punt. Dit is je kans om spoken word te zien zoals het bedoeld is: levend, urgent en diep menselijk.

“Hind Eljadid is een Belgische woordkunstenaar en schrijver die haar talent en creativiteit inzet om belangrijke sociale kwesties te belichten. Met een unieke stijl weet ze haar publiek te raken door middel van poëzie, spoken word en theater, waarbij ze thema’s als ongelijkheid en identiteit onderzoekt. Ze werd verkozen tot Prijswinnaar 2025 omwille van haar moed om op de viering van het Belgische EU-voorzitterschap in 2024 haar slam te brengen voor de rechten van Palestijnen, dat tegen de afspraken in. Ze werd daarop gearresteerd door de politie. Alles om op te komen tegen onrecht. We lanceren naar aanleiding van de Prijs een campagne over het recht op vrijheid van meningsuiting. Want één stem kan de stilte doorbreken. Dus laat je stem horen, wij helpen ze te versterken.” https://mensenrechten.be/pagina/hind-eljadid-wint-prijs-voor-mensenrechten-2025

Auteurs onder de Boom belooft een namiddag waarop elk talent een andere snaar raakt: sociaal, artistiek, muzikaal of gewoon menselijk. Het wordt zo’n dag waarvan je achteraf zegt: “Blij dat ik erbij was.”

LINE-UP: 14u: Ontvangst en boekenbabbel, 15u: Erik Vlaminck, 16u: Jeroen Janssen en Areezo Morad, 17u: Floris Francis Arthur en om 18u: Hind Eljadid. De presentatie is door Katrien Vande Perre. Doorlopend is er een boekenstand, tapasbar en de expo ‘(Ge)Zichten op de Denderstreek’ (in kader van het project Veel begint bij luisteren). 

Kom binnen, ga zitten, laat je raken. Dit wordt er eentje met lange nagalm.

Dit is een activiteit van DenderHoop en vzw ’t Uilekot (in kader van de projecten Goed Geboekt en Veel begint bij luisteren). Info: www.goedgeboekt.be en www.denderhoop.be 

Uit onze rekken

‘Het zou mooi zijn om tegelijk met de boeken de tijd te kopen om ze te lezen’. Het is een uitspraak van de filosoof Arthur Schopenhauer. De vier boeken die ik hier kort voorstel heb ik niet gekocht, ik heb ze zomaar gekregen. Helaas werd er me geen tijd bijgeschonken om ze te lezen. Het is een grote frustratie van veel boekenliefhebbers, alles wat je nog zou willen lezen daadwerkelijk lezen, het zal niet lukken.  Daarom dat je de vier bekende titels in de rekken van het Uilekotcafé kan vinden. De vier, uit een reeks van ‘boektoppers’ kunnen evengoed daar staan blinken dan hier stof staan vangen. Of staan ze binnenkort bij u?

‘Het hout’ van Jeroen Brouwers: Over het Nederland van de jaren vijftig waar in een door kloosterlingen geleid jongenspensionaat misbruik, sadisme en vernedering plaatsvindt. Broeder Bonaventura is er getuige van. Maakt dit hem medeplichtig?

‘Geachte heer’ van Herman Koch: Wat heeft de eens zo gevierde schrijver M. met de verdwijningszaak van Jan Landzaat te maken, een leraar geschiedenis? Zijn mysterieuze benedenbuurman houdt hem scherp in de gaten.

‘Woesten’ van Kris Van Steenberge: Een roman die zich afspeelt op het einde van de 19de Eeuw. Een vader krijgt een tweeling. Het tweede kind is zo mismaakt dat zijn vader hem een naam weigert te geven. Naamloos blijft leven en gaat gesluierd door het leven. Dan doet de tweede wereldoorlog zijn intrede.

‘De Japanse minnaar’ van Isabel Allende: Als klein meisje wordt Alma in 1939 door haar ouders vanuit Polen naar familie in de VS gestuurd om aan de nazi’s te ontkomen. Het verdriet om haar achtergebleven vader en moeder, die de naziterreur niet zullen overleven, wordt alleen verzacht door de vriendschap met haar neef Nathaniel en haar vriend Ishimei. Het afschuwelijk geheim dat ze deelt met Nathaniel wordt jaren later ontrafeld door Alma’s kleinzoon Seth.

Tijd kan ik er niet bijleveren, maar misschien heb ik toch de goesting kunnen opwekken één van de vier te lezen.

Een duizendtal boeken uit onze rekken vind je terug op de website Books in Belgium. Ga naar onze website www.uilekot.org en klik daar bovenaan op ‘boekendatabase’. Je kan daar dan online onze boeken bestellen en tot bij je thuis laten leveren ofwel kom je ze op een afgesproken moment ophalen bij ons in Herzele. 

Sophia De Wolf

Dominique Willaert: En wat nu?

Ik maakte de boekvoorstelling van het nieuwe boek van Dominique Willaert mee. In een scherp en prozaïsch sterke inleiding heeft Thomas Blommaert van uitgeverij EPO het over ‘de herschepping van het kapitaal’ en de vraag ‘waarom pakweg Sandra in Amerika voor Trump stemt tegen haar belangen in’. Het zijn meteen twee grote kwesties waar we ons de komende twee en een half uur gaan in vastbijten. Met de nodige humor noemt Willaert dit de langste boekbespreking ooit …

Blommaert spreekt over een zelfde (zure?) desem die we terugvinden in de Rust Belt in Amerika en de Denderstreek (naast de vele verschillen). De-industrialisatie, verlies van identiteit, parallellen tussen het messianisme van Dhaeseleer en Trump … een boeiende brug met het vorige boek ‘Niet alles maar veel begint bij luisteren’. Enkele mantra’s die terugkomen in de analyse van Dominique Willaert: mensen zijn geen rationele wezens en via affectieve polarisatie weten de Republikeinen boze, verweesde, angstige, onzekere, vernederde, vergeten kiezers aan zich te binden.

Het lijkt wel Cardijns: zien, oordelen en handelen. De schrijver en zijn vrouw die op dag twee naar een Trump rally gaan, limonade trakteren en in gesprek gaan met andere bezoekers. Vintage Geert Mak ‘In Europa’, maar evengoed de Witrussische Nobelprijswinnares Svetlana Alexijevitsj in ‘Het einde van de rode mens’ … uit kleine gesprekken in de marge van de samenleving een politieke analyse uitbouwen.

Op de rally’s ontmoet Willaert een doorsnee Amerikaan die snel en graag op verhaal komt, het is niet anders dan in Denderleeuw of Ninove. De rally’s van Trump zijn massa-psychologische experimenten, ze zijn gemaakt om een sterk kampgevoel te ontwikkelen. De fascistische filmmaakster en regisseuse van de grote Hitlerparades Leni Riefenstahl is niet ver af.

Maar het boek blijft niet steken in anekdotiek of kleine verhalen. De gesprekken maken duidelijk dat er in de jaren tachtig een stagnatie van sociale mobiliteit is, veel arme/hardwerkende Amerikanen zijn ontgoocheld, hun kinderen zullen het zeker slechter hebben. Verdriet en kwaadheid worden door Trump en co meesterlijk gebundeld in een erg loyale pro-Republikeinse houding. Trump zal hen beschermen, daar zijn veel kiezers rotsvast van overtuigd.

De koppeling van een reële teleurstelling rond werk, teloorgegane sociale cohesie met fake news, complotverhalen, het effect van woede op sociale media doet de rest.

We duiken nog dieper in het DNA (geconstrueerd, niet als een soort condition humaine op te vatten) van Amerikanen: er is een sterk anti-wetenschappelijk denken, de keuze voor thuisonderwijs is gestoeld op de angst dat kinderen aan woke leerkrachten worden uitgeleverd met Darwinistische ideeën.

Leerkrachten zijn meer bezig met veiligheid op school dan met onderwijzen, de ruimte om de rede te ontwikkelen is sterk beperkt door de context van een falend onderwijssysteem in een van de rijkste landen ter wereld.

De analyse van Willaert is niet om vrolijk van te worden: een mogelijke machtsoverdracht zal niet zonder geweld verlopen, de enorme militarisering van Amerika is geen fait divers… Amerika is nu reeds een dictatuur.

Vakbonden op de sofa

Lieveke Norga (ACV Pulse) en Jurgen Masure (ABVV en schrijver van Mens voorbij Markt) verrijken het podium. De term anarcho-kapitalisme valt: een extreme variant van neo-liberalisme, het bedenken en actief bouwen aan en van een samenleving zonder overheid, lees: zonder ziekenhuizen, wegen, deftig onderwijs. Willaert is helder en scherp in zijn analyse en windt er geen doekjes om. Let’s face the situation: de deuren tot het grootkapitaal staan wagenwijd open. Masure en Norga herkennen dit in de beweging van diepe deregulering, techfascisme, een opgepompte masculiniteit, …

Noreena Hertz schreef een monumentaal boek over eenzaamheid, ik herken nu veel flarden van wat hier op het podium wordt gedeeld. Ook Hertz gaat uitgebreid in op de familiale sfeer op de rally’s. De relatie tussen plekken en laagdrempelige infrastructuur, tussen eenzaamheid en sociale verbrokkeling en extreem rechts verdient eigenlijk veel meer aandacht.

Tegenoffensief

Een tweede ronde op het podium. Met Jonas, Seppe en Fien, veldwerkers met de voeten in de modder. Er valt veel hoop te rapen in de bomvolle turbinezaal.

Elementen van een tegenbeweging/een aantrekkelijk politiek links verhaal kunnen zijn:

  • Heropenen van volkshuizen
  • Eigen media-infrastructuur uitbouwen
  • Een veel duidelijker taal hanteren voorbij de soms al te vage termen ‘verbinding’ en ‘menselijkheid’ (links gebruikt vaak een heel moeilijke taal)
  • Terug trots zijn op een eigen narratief
  • Een microfoon geven aan mensen zonder microfoon
  • Niet (te) braaf zijn als middenveld
  • Het thema bestaanszekerheid, sociale mobiliteit, minder werken, … kunnen mits goed gekozen verhalen opnieuw massa’s begeesteren – een zelfde klank was te horen bij Joost De Potter van Vluchtelingenwerk Vlaanderen de dag voordien op een ‘verzetsconferentie’ !
  • Nadenken over de vraag hoe we mensen terug kunnen doen sprankelen… wat betekent mensen politiek omhelzen?

Die Blechtrommel

Ik las dit weekend in de weergaloze roman ‘Die Blechtrommel’ van de Duitse schrijver Gunther Grass een sterke passage over hoe fascisme zich nestelt: “Men kan het onheil niet in een kelder opsluiten. Het loopt met het water in de riolen weg, verspreidt zich door de gasleidingen en vindt zijn weg naar iedere huishouding en niemand, die daar zijn soeppannetje op het blauwachtige vlammetje zet, beseft dat het onheil zijn hapje aan de kook brengt”.

Er is dringend nood aan ander water, in Amerika en overal elders, de wereld heeft geen toekomst in de greep van een losgeslagen turbo-kapitalisme…

Ik kruip op een damesfiets die me met veel meer zen dan gewoonlijk naar mijn boekhandel zal brengen. Nu ik in de lappenmand lig is er meer tijd om te lezen, een ongeluk heeft altijd vele zijden?

Stefaan Segaert

(Stefaan is medewerker van Hart Boven Hard en actief in Denderhoop)

Hebt u de lancering gemist? Geen nood. Dominique Willaert trekt op tournee. Hart boven Hard Dendermonde heeft alvast een podium georganiseerd binnen de Derde Denderende Donderdagen op 18 september. ’t Uilekot-project ‘Veel begint bij Luisteren’ zal het boek op verschillende plaatsen voorstellen in de Denderstreek. Een eerste voorstelling gaat door in Het Snuffelhoekje in Denderleeuw op 16.10.2025. Wie dit in eigen dorp of stad in de Denderstreek wil mee organiseren kan ons contacteren via ons contactformulier.

Dit artikel verscheen eerst in ons tijdschrift Uilenbulletijn. Wil je ook elk seizoen interessante artikels in jouw brievenbus ontvangen? Maak jou nu lid: € 25 / jaar (standaardtarief), € 10 / jaar (sociaal tarief: student, gepensioneerd, werkloze,…). Gelieve jouw lidgeld over te schrijven op ons rekeningnummer bij VDK: IBAN: BE63 8919 1400 1708 met als mededeling ‘Lidgeld + kalenderjaar’. Ook vrije giften zijn welkom op dit rekeningnummer. Dank voor jouw steun!

Sfeerverslag Boekmei 2024

Op woensdag 1 mei, Dag van de Arbeid, ging in gemeente Herzele het literair festival Boekmei door aan ’t Uilekot. De hele dag konden bezoekers snuisteren in het aangeboden materiaal op de strip- en tweedehandsboekenmarkt. Tussen 14u en 18u kon men luisteren naar inspirerende auteurslezingen, variërend van romans tot historische analyses. 

Kristien De Wolf gaf ons met haar roman ‘Mooie Jo’ een inkijk in het anders zijn in de jaren zeventig. Hierna was Anton Jäger aan de beurt. Hij is bekend van zijn columns in De Morgen en auteur van onder andere ‘Kleine anti-geschiedenis van het populisme‘ en ‘Welfare for Markets: A Global History of Basic Income‘. Hij schetste een beeld van de geschiedenis van het populisme en het idee van een basisinkomen. Als afsluiter stelde John Vandaele, journalist bij De Morgen, Knack en stafmedewerker van MO*, zijn boek ‘De melkboer en de geschiedenis‘ voor, een ware reis van China tot Gaza doorheen de tijd. 

Dichter Jo Van Driessche nodigde voorbijgangers uit op een stoel bij hem en las zijn gedichten voor. Je kon ook even tot rust komen door een koptelefoon op te zetten en naar de gedichten van Mieke De Pooter te luisteren. Beide auteurs zijn winnaars van de gedichtenwebstrijd Route 42. Voor de jongere generatie was er ook Tina Gallant van De Boekencaravan, die haar retro caravan parkeerde op ons buitenterrein en voorlas aan kinderen (en hun ouders). Een betoverend moment dat de liefde voor boeken nog zichtbaarder maakte. 

We genoten van een levendige dag vol van lezen, voorlezen en boeken. Als afsluiter was er een concert door Salopet. Wie de auteurslezingen wil (her)bekijken kan deze hier zien op de Vimeopagina van Goed Geboekt.  

Vacature jobstudent

Onze vzw is dringend op zoek naar een jobstudent met verantwoordelijkheidsgevoel en horeca-ervaring (of die minstens eind juni of zo snel mogelijk al kan proefdraaien).

Werk:

18 a 19u / week

opdienen, barwerk, frigo’s vullen, drank bestellen, vrijwilligers contacteren, facebookposts (enkel in juli), kuisen, leeggoed sorteren, hulp bij logistiek (ontvangst muzikanten, hulp bij de techniek indien nodig)

Werkuren: woensdag 10u – 14u en 14u30 – 16u, vrijdag 15u30 – 18u en 18u30 – 20u30, zondag 15u30 – 18u30 en 19u – 23u (uren onderling af te spreken, maar de minimumuren zijn die van de openingsuren van het café).

Voorwaarden:

  • minimum 18 jaar
  • verantwoordelijkheidsgevoel (bvb. tijdig openen en sluiten)
  • groepsbeest, maar ook zelfstandig kunnen werken en plannen: kunnen samenwerken met een diverse groep van vrijwilligers (die mogelijks meer ervaring hebben dan jou)
  • Vrij zijn de eerste en laatste week van juli (samen met ervaren vrijwilligers) en laatste 2 weken van augustus (met vrijwilligers en een andere jobstudent) kan komen werken in ons café en op terras. Juli en augustus kan door 2 verschillende studenten gedaan worden, maar onze voorkeur (opbouw ervaring en tijdsinvestering) gaat naar 1 persoon. Ben je of ken je iemand die van aanpakken weet?
  • Verloning als bediende, jobstudent, PC 329.01, +- 18u/week (woensdag, vrijdag en zondag). Info of interesse? Mail jouw motivatie en cv naar uilekot@skynet.be met als mededeling ‘vacature’ of stuur een fb-bericht naar onze pagina.

Standhouders avondmarkt 2023

Op vrijdag 7 juli 2023 is er de jaarlijkse avondmarkt in centrum Herzele. ’t Uilekot organiseert dan aansluitend met haar buitenterrein een ‘alternatieve’ markt. Wie interesse heeft om standhouder te zijn kan dit gratis doen, maar je dient zelf tafel, stoel, … en overdekking bij regenweer te voorzien. Geïnteresseerden kunnen zich inschrijven bij Sarah via www.uilekot.org/contact De enige voorwaarde is dat jouw producten of dienstverlening een meerwaarde heeft: biologisch, ecologisch, fairtrade, lokaal, homemade, tweedehands, ontwikkelingssamenwerking, vierdepijler, vzw met sociale doelstelling,… De plaatsen zijn beperkt. ’t Uilekot staat in voor de verkoop van eten en drinken. De verkoop van gesloten verpakkingen kan wel.

Opzetten kan vanaf 16, de markt gaat net zoals de traditionele avondmarkt van start om 17u tot 20u.

Aansluitend is er om 20u op ons terrein een voorstelling door Trumpbeat: minimal-techhouse-deephouse met live trompet.