Lena Ivanova, Oekraïense Singer-Songwriter uit Zottegem

Op zondag 13/07/’25, het eerste officiële terrasconcert van deze zomer in ’t Uilekot, kwam een heel energieke, kleine, blonde dame ons podium opgesprongen. Na het concert kreeg ik de kans om even in gesprek te gaan met deze uitzonderlijke en moedige dame. Ze zingt, heet Lena Evanova en woont in Zottegem.

Wie is Lena Ivanova?

Ik ben Lena Ivanova, zangeres uit Oekraïne, uit de stad Tsjernihiv. Ik ben getrouwd met Ivan, en we hebben 3 kinderen. In Oekraïne, voor de oorlog, had ik een rockband, al meer dan 15 jaar.
We waren als 1 grote muzikale familie. Ik ben zanglerares en ik geef ook gitaarles en ik ben een singer-songwriter. Ik schrijf mijn eigen liedjes. Hier in België heb ik Alain Vanclooster ontmoet op een concert in Dilbeek voor andere Oekraïense vluchtelingen hier in België en sympathisanten. Ondertussen zijn we 3 jaar goede vrienden. Hij vertaalt mijn  teksten in het Nederlands en ik leer hem om te zingen in mijn taal. Dus zelfs hier in een ander land ben ik aan het zingen. Dat zingen heeft me gered van depressie, van donkere gedachten. Want uiteraard is het heel moeilijk om alles achter te laten. We zijn naar België gekomen met enkel mijn gitaar, onze drie kinderen en de nodige documenten. We hadden zelfs geen geld bij.

Dus jullie moesten bij wijze van spreken alles laten vallen en van het ene op het andere moment vluchten?

Ja, want we moesten heel snel beslissen of we zouden vertrekken of niet. Russische soldaten gaven niet vaak een ‘corridor’ weet je wel. 12 dagen zaten we in een kelder met de kinderen. We waren daar niet alleen, ook mijn vrienden waren daar. Dus in totaal waren er 7 kinderen, 2 grootmoeders, 2 katten, 3 honden, … En toen belden mijn broers. Mijn broers zijn soldaat en beschermden onze stad. Zij zeiden dat we de kinderen moesten redden want dat het echt heel erg gevaarlijk aan het worden was. De nacht ervoor hadden de Russen de school gebombardeerd, en die stond amper een paar huizen van ons gebouw verwijderd. Ik dacht echt dat onze kelder kapot zou gaan, zou breken, het was verschrikkelijk. Weet je, voor de oorlog  geloofde ik niet zo erg in God. Ik ben katholiek, maar niet zo heel erg religieus. Gedurende die 12 dagen hebben we elke dag gebeden. En ikzelf ben er absoluut van overtuigd dat God ons gered heeft. Want het is een echt mirakel in mijn ogen dat wij uit Oekraïne kunnen vluchten zijn op dat moment.

Na de verwittiging van mijn broers wilden we direct vertrekken, maar we mochten niet van de soldaten, want de Russen hadden de ‘corridor’ gesloten en lieten niemand meer door. En we moesten dus terugkeren. Ik had al meer dan 12 dagen mijn moeder niet gezien, want we zaten in de schuilkelder bij mijn vriendin Maria. Terwijl ik naar mijn moeders huis ging om mijn papieren te halen hoorden we dus het bericht dat we toch niet mochten vertrekken en dat we in onze eigen kelder moesten schuilen. Dat was verschrikkelijk want ons gebouw telde 4 verdiepingen, en alle mensen uit ons gebouw + de mensen uit het gebouw voor ons moesten schuilen in onze kelder. Dat was de eerste keer dat zoveel mensen, kinderen, oude mensen, op de vloer bij elkaar zag. Dichtbij was een huis gebombardeerd en alle ramen in ons gebouw waren gebroken. Dus de mensen hadden de ramen proberen dichtmaken met dekens en hout en kasten, en daardoor was het heel donker binnen. Het was echt een heel angstaanjagende dag en nacht.

De volgende dag zeiden mijn broers, oké, jullie kunnen vertrekken! In de eerste auto zat mijn oudste broer. Onze auto was door de bombardementen heel erg gehavend. De voorruit was volledig gebroken en werd bij mekaar gehouden door ‘scotch’ (plakband). Ook de verwarming was kapot en het was echt verschrikkelijk koud, want het was putje winter. Normaal gezien is het van mijn stadje tot in Kiev maar 2 uur rijden, maar nu, in deze situatie deden we er een hele dag over. We reden in een colonne van 8 wagens met de kinderen bij ons. We hadden met gele plakband op het dak en de zijkanten van de wagen in het Russisch ‘kinderen’ geschreven in de hoop dat dat hen zou tegenhouden ons te bombarderen.

En toen kwamen we aan in Kiev, in Brovary, en daar werd gevochten. Dus bleven we 4 uur in de auto wachten, en naast ons passeerden de tanks. Dat waren onze soldaten die op weg waren om hulp te bieden. Toen schreeuwde mijn broer: iedereen terug in de auto’s, we moeten weg. En we reden terug naar mijn stad, en ik was de hele tijd aan het wenen, omdat ik aan de schuilkelder dacht, en hoe lang we daar nog zouden moeten blijven, en hoe veilig we waren.

Maar nee, halfweg op de terugweg namen we nieuwe, vreemde wegen die ik niet kende, en we kwamen in allemaal kleine dorpjes waar ik nog nooit van gehoord had. Overal waren wachtposten met soldaten. En na de hele dag rijden kwamen we ’s avonds dan eindelijk toch aan in de hoofdstad Kiev.

Het eerste wat me opviel en wat ik heel raar vond was dat in Kiev ’s avonds de lichten aan waren in de huizen! In mijn stad leefden we al meer dan 2 weken in het duister en heel stilletjes, want als er licht door de ramen kwam kon je sterven, kon je gedood worden door de Russen. Dus we kwamen aan in Kiev en we vroegen vol ongeloof: “Jullie winkels zijn open? En waarom hebben jullie de lichten aan in je huizen? Dat is gevaarlijk!” Een persoon antwoord me: ‘Neen, dat is geen probleem, hier wordt niet gevochten, dat is ver weg…’ Dat was toen, want nu is de situatie daar helemaal anders, nu is het omgekeerd. Nu is het in Kiev heel gevaarlijk. Poetin valt onze steden nu meer aan dan in het begin! Jullie moeten dit weten!

In de ochtend kwam mijn broer en zei: “oké, nu mogen we verder en het is tijd om naar het treinstation te gaan. Ik ga jullie helpen om op de trein te geraken en naar Polen te gaan”. En hij heeft ons geholpen, we zijn in Polen geraakt.

Dat was weer een mirakel, want in Polen ontmoette ik een Belgische journaliste! Deze Belgische journaliste, Layla Aerts, vroeg of ik een interview kon geven. En daar heb ik haar verteld over mijn thuisstad Tsjernihiv, en ik heb haar mijn foto’s getoond van de gebombardeerde gebouwen en hoe we in de schuilkelders zaten. Ze zei dat als we ooit hulp nodig hadden ik haar mocht mailen en dat ze een familie voor ons zou zoeken in België.

Ik stak haar mailadres in mijn zak en vergat het eerlijk gezegd een beetje. Maar dan, nadat we 2 weken in Polen waren begon ik te begrijpen dat er nog geen einde in zicht was voor deze oorlog. Ik dacht altijd dat het niet lang zou duren, maar ik was fout. Ik voelde me niet volledig veilig in Polen, en ik herinnerde me opeens de journaliste en ik besloot om haar een brief te schrijven. Ze zei onmiddellijk: oké, kom maar, ik heb een familie gevonden! En dat is hoe mijn man en ik en onze 3 kinderen in een heel fijne familie hier in België terechtkwamen. Koen Christiaens en zijn vrouw met hun 4 kinderen namen ons in huis en toen we daar toekwamen was het ongelofelijk, want aan de muren hingen onze foto’s van onze trouw en de foto’s van onze kinderen, en blauwe en gele lichtjes. Het was echt ongelofelijk, en ook deze mensen ben ik zo dankbaar. Want ik begrijp dat het niet makkelijk moet zijn om zoveel mensen in huis te nemen uit een ander land, van wie je de taal niet verstaat, die je niet kent.

En dan heb ik Alain Vanclooster ontmoet. Hij zei tegen mij: Lena, ik wil een boek schrijven over de Oekraïense vluchtelingen, mag ik jou interviewen. En dus gaf ik mijn tweede interview. We zijn nu al meer dan drie jaar vrienden hier in België, we hebben samen veel concerten gedaan en veel goeie, positieve momenten gehad waarover je kan lezen in zijn boek over de oorlog (‘De vlucht van de Ooievaars’ door Alain Vanclooster – uitgeverij Partizaan).

Gelukkig dat je hier terug bent kunnen starten met muziek maken en optreden

De eerste aan wie ik vertelde dat wij muzikanten waren was Layla Aerts. En toen we bij de familie van Koen Christiaens toekwamen waren daar al gitaren. Ze brachten speciaal voor ons een piano. Mijn man Victor speelt contrabas en zij zorgden ervoor dat hij terug kon spelen. Er was een orkest waar ze een contrabas nodig hadden en Victor heeft daar 2 jaar kunnen spelen! Het was een orkest in Halle. Ik heb gezongen met dit orkest voor hun Kerstconcert. Het was de eerste keer in mijn leven dat ik dit deed. En het was eigenlijk een droom van mij in Oekraïne om met zo een orkest te kunnen zingen. Dus eigenlijk is België voor mij een land waar mijn dromen uitkomen. Maar natuurlijk mis ik mijn band uit Oekraïne enorm. Mijn rockband en mijn vrienden-muzikanten! We hadden een groep van vijf muzikanten: mijn man speelt basgitaar en contrabas, naast ons waren er nog een gitarist en een drummer, en mijn beste vriendin Anastasia als violiste. Wij deden alles samen, ook kinderen krijgen! Zij is naar Oostenrijk gevlucht en zal daar binnenkort trouwen. De kans dat we ooit weer gaan samenspelen is bijzonder klein, zo goed als onbestaande. Dat maakt mij heel verdrietig.  Ik mis haar enorm. Gelukkig had ik mijn gitaar meegenomen! Het feit dat ik mijn gitaar uit Oekraïne heb meegebracht, maakt haar onvervangbaar. Ik koester ze en verzorg haar heel goed. Ik leef van en voor muziek. Zonder gitaar sterf ik. Ik heb ook nog een paar witte laarsjes uit Oekraïne waaraan ik heel erg gehecht ben. 

Zou je graag opnieuw les geven hier in België?

Ik zou heel graag weer zanglerares zijn, en de laatste 3 jaar ga ik elke zaterdag naar Brussel naar een organisatie die ‘Ukrainian Voices Refugee Committee’ heet. Het is een organisatie voor Oekraïense vluchtelingen, en daar geef ik les aan. Maar natuurlijk zou ik heel officieel als muzieklerares werken. Weet je, dit jaar heb ik gewerkt aan de kunstacademie in Zottegem, maar dat was vooral om de Nederlandse taal te oefenen. Ik werkte daar niet als leerkracht. Ik mocht enkel de leerkrachten helpen, toezicht houden op de veiligheid van de kinderen. Maar ik denk niet dat ik in schoolverband zou willen werken. Ik kan niet werken onder iemand, daarvoor heb ik een veel te sterke persoonlijkheid en ik hou te veel van mijn vrijheid.

Nu in Zottegem hebben jullie een eigen appartement, jullie wonen niet meer bij een gastgezin?

Ja, we hebben ondertussen ons eigen appartement. We hebben een jaar bij Koen en Sandrine gewoond, maar dat was tijdelijk en na een half jaar begonnen ze toch aan te dringen om een andere woonplaats te zoeken. Toen begon een verschrikkelijke zoektocht vol hindernissen. Omdat we 3 kinderen hebben, 1 jongen en 2 meisjes, en er in België een wet is dat we dan 3 slaapkamers moeten hebben, probeerden we dan ook om een huis of appartement te vinden met 3 slaapkamers. We hebben heel veel huizen en appartementen bezocht, maar de eigenaars zeiden nooit ja tegen ons omdat we een grote familie zijn en geen officiële job hadden. Er zijn hier duidelijk te weinig goedkope woningen voor grote gezinnen. Als we geïnteresseerd waren in een woning of appartement, dan werden we telkens geconfronteerd met tien tot twintig andere kandidaten. De eigenaars vroegen meteen onze loonfiches. Wij, als groot gezin dat leefloon krijgt van het OCMW, werden altijd afgewezen…  We staan op de wachtlijst voor een sociale woning, maar kregen te horen dat we zeker meer dan vijf jaar zullen moeten wachten! Via het OCMW konden we dan toch verhuizen naar een noodwoning in Zottegem. Nu ben ik blij dat mijn man hier een job heeft voor de stad. Natuurlijk in ons thuisland was hij ‘luthier’, hij repareerde violen, cello’s, contrabassen,… Hij heeft 10 jaar gewerkt om zijn atelier op te bouwen en door de oorlog is hij alles kwijt. Zijn droom-job is en blijft violen bouwen en instrumenten repareren, maar we hebben voor nu geluk gehad want hij kan werken in de fietsenherstellingsplaats. Op deze manier heeft hij een soort van officiële job, maar we willen mensen vinden die zijn ‘gouden handen’ nodig hebben. In ons land speelde hij bas en contrabas in mijn rockbands, en hij is ook uitvinder! Hij heeft voor het eerst op de wereld een instrument uitgevonden, een soort versterker die aan een basgitarist complete vrijheid geeft op het podium. Hij kan rondlopen, hij heeft geen versterker nodig. Het is gemaakt van papier-maché en gerecycleerde onderdelen. Het is dus heel licht en geen enkel probleem om op je rug mee te dragen.

Waar droom je van voor de toekomst, zowel voor jezelf als voor je familie?

Ik droom van teruggaan naar mijn land zoals het voor de oorlog was.  Maar ik besef meer en meer dat dit land niet meer bestaat, dat Oekraïne voor altijd veranderd zal zijn.  Eerst dachten we dat we hier enkele maanden zouden zijn, daarna enkele jaren… Nu, na drie jaar, weet ik het niet meer. Misschien blijven we hier voor altijd en keren we alleen nog naar Oekraïne terug om familie en vrienden te bezoeken, maar niet meer om er te wonen. Het doet me heel veel pijn dat ik mijn moeder al drie jaar niet heb gezien. Gelukkig is er internet! Met Poetin zal het nooit meer veilig zijn in Oekraïne. En natuurlijk willen we onze kinderen een veilige toekomst geven: een diploma en werk, een eigen gezin en een gelukkig leven. Het zal voor ons volwassenen heel moeilijk zijn om hier een echt goede job te vinden, maar we blijven hoopvol en doen ons best om te integreren. 

Ruth Souffriau

projectmedewerker ‘Veel begint bij Luisteren‘, ’t Uilekot