De betoging van het NSV voor ‘Remigratie’ lokte half maart in Leuven heel wat relletjes uit. De aanwezigheid van een kleine honderd voetbalhooligans droeg daar toe bij. De aanwezigheid en de rellen van voetbalhooligans op radicaal rechtse betogingen wordt een traditie. NSV of Vlaams Belang distantiëren zich niet. Ze teren op een rechtser wordende groep jongeren en de hang naar zinloos geweld.

Er werden vuurpijlen naar mensen gegooid op hun balkon die avond, feestjes aangevallen en de Hitlergroet was niet uit de lucht. Telkens het NSV (Nationalistisch Studenten Verbond) zijn jaarlijkse betoging houdt is het prijs. Enkele tegenbetogers worden dan meestal opgepakt en het parket kondigt een onderzoek aan. Wat die avond gebeurde blijft in het geheugen gegrift, niet alleen omwille van de feiten zelf, ook omwille van diegenen die er bij te pas kwamen. Bij extreem-rechts gaat dat meer en meer om voetbalhooligans. De pers vermeldt in een zinnetje dat een zestigtal hooligans aanwezig waren, waaronder enkelen van Club Brugge. Die voetbalhooligans vinden zich perfect in het extreem-rechtse discours van dit soort acties. Ze vormen een internationaal netwerk dat op heel wat matchen in binnen- en buitenland van zich laat horen. De acties worden aangekondigd aan het publiek via facebookpagina’s van hooligangroepen zoals Supporters Life-Ultras. Elke week kan je er beelden zien van hooligans die op de vuist gaan met linkse manifestanten of de politie. De pagina telt 27.000 volgers uit een heel aantal Europese landen.

Het NSV doet dan ook zijn best om voor wat sfeerschepping te zorgen tijdens zijn acties. Ze nodigen de bekende Voorpost-ordedienst uit om de groep te versterken. Ongeveer alle Vlaams Belang kopstukken waren aanwezig, ook de recent naar Herzele verhuisde Francesca Van Belleghem. In interviews bestempelt zij politiek vluchtelingen aan Brussel Noord als “sexuele roofdieren”. In kostuum als het moet, tussen de voetbalhooligans als het hen uitkomt. De internationale kopstukken zijn op deze betogingen ook steeds aanwezig. In Leuven kon men Manuel Corchia opmerken, een bekende neonazi uit Zwitserland en leider van de extreemrechtse groepering Junge Tat. Hij wordt in media regelmatig herkend tijdens acties waarin hij sympathie toont voor Adolf Hitler. Ook de in Leuven vaak gehoorde slogan ‘Duitsland voor de Duitsers’ droeg bij tot de internationalisering van het feestje.

Confrontatie van regeringswege

Nu ja, dat NSV-betogingen uit de hand lopen, dat weten we al sinds de jaren tachtig, vreemd is dat dus op zich niet. In die jaren was geweld, ook bij betogingen van bijvoorbeeld staalarbeiders en boeren (deze laatsten houden de traditie trouwens in ere zonder dat hun officiële vertegenwoordigers of vermeende supporters aan subsidies in boeten) een toevluchtsoord voor mensen die zich niet gehoord voelden. Ook dat blijft: als een aantal klimaatactivisten tot hardere acties overgaan, dan heeft dat dezelfde grondslag.

Dat wil daarom niet zeggen dat iedereen gelijk moet krijgen. In het weekblad Knack van 10 april wijst Tex Van Berlaer er op dat regeringen minder en minder tegenspraak verdragen. Organisaties verliezen subsidies, procederen mag binnenkort misschien niet meer als je je geld niet kwijt wil. Vakbonden klagen over het afbreken van de sociale dialoog en ministers leggen uitspraken van rechtbanken en een Grondwettelijk Hof naast zich neer als een vodje papier.

Gratuit geweld

Nog vreemder is dat er, tegelijkertijd met de verrechtsing van onze maatschappij, vormen van zinloos en radicaal geweld opduiken die blijkbaar geen enkel motief hebben. Bram Sizoo, Nederlandse professor psychologie van de radikalisering, wijst op gevaarlijke com-groepen: “De uitwassen daarvan zie je in ‘Com-groepen’, waarin kinderen elkaar aanzetten tot automutilatie en extreem geweld. De adolescentie maakt hen vatbaarder voor zwart-witdenken en populistisch conservatisme; dan vinden ze bijvoorbeeld dat vrouwen terug naar het aanrecht moeten. En dat zeggen dan jongetjes van negen, die nauwelijks weten wat een aanrecht is, maar die slikken dat als zoete koek. Al die oneliners papegaaien ze na, omdat het simpel en rechttoe-rechtaan is, en gezegd wordt door een man die er cool uitziet, met spierballen.”

The Com is een verzamelnaam voor besloten online chatgroepen waar beelden van extreem geweld, zelfbeschadiging, vernedering en seksueel misbruik worden gedeeld. Deze chatgroepen bevinden zich op platforms zoals Discord en Telegram en zijn vaak niet zichtbaar voor buitenstaanders. Binnen Com-groepen worden leden aangespoord en gechanteerd om zichzelf en later ook anderen pijn te doen en daar beeldmateriaal van te delen. Voorbeelden van Com-groepen zijn 764, No Lives Matter en Maniacs Murder Cults.

Niels Spierings, een Nederlandse socioloog zoekt naar oorzaken van deze uitwassen op de Nederlandse website van HP/De Tijd: “Tegelijkertijd schuiven jongeren op naar rechts. Niet-jongeren hebben al een bepaald wereldbeeld gevormd in een eerdere tijd. Dus ook al schuift de rest van Nederlandse bevolking ook iets op naar rechts, zij hebben een ander verleden. En de mens bouwt in de jeugd, in de ‘impressionable years’, een basis. Je kan in de loop der tijd nog wel veranderen, maar je fundament is voor een belangrijk deel al gevormd. Dus die jongeren leggen nu een heel andere basis. Covid heeft hier ook een rol in gespeeld. Door het teruggeworpen zijn, het thuiszitten, en aangewezen zijn op sociale media kwam dat allemaal samen in een soort kluwen die hen niet heeft geholpen.”

In hetzelfde artikel bevestigt Sizoo dat “Verschillende onderzoeken laten zien dat vooral de jongens van gen Z – geboren tussen 1997 en 2015 – steeds conservatiever worden, en de meisjes juist progressiever. Dat is in dertig landen vastgesteld, met een uitschieter in Zuid-Korea. Ook zien we een groeiende affiniteit met rechts-extremistische ideeën en figuren zoals Andrew Tate.” Hij voegt er aan toe dat volwassenen en beleidsmakers zelf voor een deel verantwoordelijk zijn: “Ook in Nederland worden de jongste generaties, en vooral jongens, conservatiever in hun opvattingen over seksualiteit, identiteit, en in hun stemgedrag. Belangrijk om daarbij op te merken is dat de hele bevolking gemiddeld wat conservatiever wordt. Het zijn dus niet alleen de sociale media die jongens in de fuik van Andrew Tate trekken. Ook de buffer daartegen – in de vorm van ouders, de school, en de maatschappij – is veranderd. Denk aan de ophef over het voorlichtingsprogramma Lentekriebels, en ouders die kritisch zijn over alle kleuren van de regenboog. Daardoor worden jonge jongens niet gecorrigeerd. Die wisselwerking moeten we niet onderschatten.”

Beide heren stellen ook (en daar sluiten ze aan bij wat de Vlaamse auteur Dominique Willaert zegt in zijn boek ‘En wat nu’ dat het voor veel mensen moeilijk is om, in een wereld waarin democratieën vervangen worden door dictaturen, houvast te vinden. Als ze daarbij het gevoel krijgen dat er naar hen niet geluisterd wordt, zijn ze vatbaarder voor populistische politieke boodschappen. De logaritmes van de internetbonzen stimuleren die evolutie.

Tegelijkertijd voelen we dagelijks niet alleen de ontgoocheling, maar ook het gebrek aan kennis bij de bevolking (inclusief activisten) van de democratische structuren of de mogelijkheden om voor je rechten op te komen. Hoe meerjarenbegrotingen in mekaar zitten (zie elders in dit tijdschrift), hoe je een actie doet, wat er beslist is in jouw gemeente, wat je kan doen als men je (school)bus afschaft? Het gaat ons allemaal voorbij zonder veel commentaar. Op die manier slachtofferen we zelf onze democratische rechten.

Filip De Bodt

Filip De Bodt is actief als vrijwilliger in vzw ’t Uilekot (boekenwerkgroep, barwerking, raad van bestuur,…).

Dit artikel verscheen in de maand mei in ons kwartaaltijdschrift ‘Uilenbulletijn’ die leden thuis ontvangen. Wil je ook lid worden en zo onze werking steunen? Lees meer hier.