Heeft een vrouw het recht een letterlijke grens op te trekken tussen haar lichaam en ons, de buitenstaanders, als zij dit nodig vindt voor haar eigen menselijke waardigheid? Kan zij daarvoor beroep doen op de mensenrechten? Geldt de vrijheid van meningsuiting slechts voor de westerse mens en veranderen de regels voor de ‘allochtoon’? Na haar ontslag als juriste bij Unia – omdat ze zelfbeschikking doortrok naar de hoofddoek – zoekt Rachida Lamrabet op een overtuigende manier via dit essay een antwoord op een aantal ongemakkelijke vragen. De inzet van de strijd is of het al dan niet bedekken van het vrouwenlichaam en vooral het verbod ervan (eveneens al dan niet) een symptoom is van onze bange samenleving.

Lamrabet maakt duidelijk dat ze geen religieus symbool verdedigt maar daarentegen het allerpersoonlijkste recht van een vrouw om zelf keuzes te maken. Opmerkelijk is dat ze er op wijst dat er geen verschil is tussen moslimgeleerden en mannen die vrouwen verplichten zich te bedekken én tussen de opvatting van de seculiere westerse samenleving dat niét te doen.

Haar argumenten staan er en wie ze wil weerleggen moet van goeden huize zijn. Ze toont op vastberaden wijze aan dat dominante groepen er voor zichzelf alle baat bij hebben ‘dissidente’ stemmen het zwijgen op te leggen. Net zoals we nu zien bij de – vrouwelijke – activistische Greta Thunberg, Anuna De Wever en Kyra Gantois: hun girlpower wordt door conservatieve krachten op alle mogelijke manieren in diskrediet gebracht om het toch maar niet over het eigenlijke probleem hoeven te hebben teneinde de comfortabele status-quo te kunnen behouden.

De schrijfster wijst er bovendien op dat emancipatie enkel mogelijk is wanneer minderheidsgroepen zelf aan het debat deelnemen. Dat geldt absoluut ook voor de vrouwenbeweging.

Rachida Lamrabet giet haar duidelijke verontwaardiging en glasheldere inzichten in een overtuigend betoog. Haar analyse is er een van ‘een ervaringsdeskundige’ – ze vertelt hetzelfde verhaal als haar naamgenote Rachida Aziz: ze worden niet gewoon als vrouw, maar steevast als ‘allochtone’ vrouw opgevoerd om het te hebben over ‘allochtone’ onderwerpen. Het lezen van haar essay zou politici en media kunnen aanzetten hun ‘witte weten’ wat te nuanceren, wat grijzer te maken .

Daarvoor is luisteren cruciaal. Bijgevolg niemand het zwijgen opleggen is alvast een goed begin.

Zwijg, allochtoon, Uitgeverij EPO, jaar 2017, 176 p, 15,50€.

Als lid van ’t Uilekot kan je het boek bestellen aan 10% korting (bij afhaling in Herzele). Bestellen kan via ons contactformulier.

Sophia De Wolf

Beste medewerkers, persmensen, organisatoren, gemeentebesturen, schrijvers en lezers,

In 2003 startte Lezen in de Lente als literair project in Herzele. Het initiatief vertrok uit dit bescheiden dorp in de Denderstreek en groeide uit tot een regionaal gebeuren. De organisatoren (vzw ’t Uilekot en een tiental verenigingen van binnen en buiten de streek) wilden een origineel literair festival organiseren. Ze kozen voor een twintigtal activiteiten in de maand april waarbij auteurs op volkse, originele plaatsen (bibliotheken, café’s, de Herzeelse Burcht, een rusthuis…) hun ding deden. Elk jaar kozen ze een thema dat gedurende een maand voorbereid werd met non-fictie auteurs en eindigde op 1 mei met een literair event aan vzw ’t Uilekot zelf.

Het evenement groeide elk jaar en besluit om na vijftien jaar in zijn huidige vorm te stoppen.

Lezen in de Lente was er voor gekend om regelmatig voor wat stuntwerk te zorgen: samen met de gemeente Herzele werden boeken in de bomen aan de Groenlaan gehangen. Een andere keer deed men mensen eendjes vissen op de Burchtvijver, organiseerde men een zoektocht.  Handelaars zetten een boek voor het raam en tientallen vrijwilligers maakten in 2011 een boekendomino tussen de bibliotheek en vzw ’t Uilekot. Activiteiten verspreidden zich over Ninove, Sint-Lievens-Houtem, Geraardsbergen, Lierde, Zottegem, Ronse, Herzele, Erpe-Mere,

Op vijftien jaar tijd werden méér dan vijfhonderd muzikanten, auteurs en vormgevers naar de streek gehaald. Elk jaar haalde het festival minstens een duizendtal bezoekers. Financiële steun kwam er van Leader, het Fonds voor de Letteren, gemeentebesturen en de deelnemende verenigingen (Climaxi, Masereelfonds, ABVV,…).

Door de opeenvolgende bezuinigingsoperaties van de overheid en de dwang om initiatieven als deze via steeds strengere criteria verder te commercialiseren en te professionaliseren, droogde de financiële stroom op en stak vzw ’t Uilekot per jaar zelf  een flink pak centen in de activiteiten en de programmatie en omkadering ervan door eigen personeel. Deze situatie werd onhoudbaar.  Ook bibliotheken en Culturele Centra concentreren zich meer op de eigen activiteiten in plaats van op samenwerking met anderen. Ze worden zo een concurrent voor het bruisend cultureel leven in plaats van een stimulans. De laatste sponsor was de gemeente Herzele die de laatste jaren nog 850 € veil had voor het initiatief. De organisatoren zijn daar dankbaar voor, maar kunnen met dit bedrag onmogelijk hun actie verder zetten.

BOEKENLIEFDE

Dit jaar zijn er dus geen literaire activiteiten tijdens de maand april in deze regio. Maar juicht, vzw ’t Uilekot gaat wél uit liefde voor boeken en de Herzeelse bevolking 250 boeken verstoppen in het centrum van deze gemeente. En, nog meer: we behouden 1 mei als Feest van het Boek (auteurslezingen, vertelwandeling, tweedehandsboekenverkoop,…). Je kan hier het volledige programma bekijken.

Stiekem hopen we dat overheden, geëngageerde mensen en boekenliefhebbers dit sabbatjaar gebruiken om ons te contacteren om een vernieuwde werking op te starten, zodat er volgend jaar terug een Lezen in de Lente-XL kan doorgaan.

Wit, mannelijk, heteroseksueel. Rijk en voornamelijk in het westen wonend: Rachida Aziz schreef een boek voor iedereen die niet tot deze groep behoort. Het is meteen duidelijk en zonneklaar dat ze zich engageert voor de grote groep die ze in het eerste hoofdstuk rechtstreeks aanspreekt:  ‘Alle mensen die onderdrukt, misbruikt, uitgespuugd en tegen elkaar opgezet worden, ondergewaardeerde arbeid verrichten,… kortom al de mensen die niet de norm zijn, ik zie jullie overal. Maar we hebben één iets gemeen, we zijn met veel’.

Achter elke zin voelt men licht ressentiment, Aziz reikt geen hand maar balt de vuist. Als dochter van een arbeidsmigrant voelde ze zich een studieobject, altijd goed voor statistieken, rapporten en doctoraten.

Strijdvaardig, scherp en af en toe een klein beetje rancuneus. Maar misschien is dit laatste wel nodig als je het tij wil keren. Haar oproep kan onmogelijk mis begrepen worden, je kop boven het maaiveld uitsteken is niet zonder risico’s maar noodzakelijk wanneer je iets wil doen bewegen. Het boek is goed geschreven en bevat mooie zinnen, opmerkelijke gedachten en inzichten. Ze slaagt erin om je tijdens het lezen je eigen referentiekader te doen verlaten, je in haar te verplaatsen en op die manier een aantal vooringenomenheden – samen met haar – vanuit een andere invalshoek te bekijken. En dat is dus soms wel confronterend voor de lezer. Maar het biedt je ook een aantal waardevolle inzichten, iedereen en vooral elke politicus zou dit boek moeten lezen: polariseren is ronduit oneerlijk en als we dachten dat blanke Vlamingen een homogeen volk zijn, dan is er Rachida Aziz om dit te doorprikken. De breuklijnen in onze samenleving liggen duidelijk elders. ‘Met Nahima Lanjri of Zuhal Demir heb ik weinig gemeen en al evenmin met een imam die op tv uitlegt hoe mannen vrouwen onder de knoet moeten houden’, aldus Aziz.

Het boek leest ontzettend vlot, je krijgt filosofie , geschiedenis, politiek mee. Ze belicht in elf hoofdstukken een aantal facetten uit onze leefwereld aan de hand van voorvallen en gebeurtenissen uit haar eigen leven. Op de voorzijde van het boek prijkt een foto van de schrijfster met gesloten ogen, de achterflap laat een lachende Rachida zien. Misschien symbolisch voor het feit dat ze na het schrijven van dit boek optimistisch verder wil: ‘De ontwaakte’ (Rachida) zoals het laatste hoofdstuk getiteld is. Ze eindigt weliswaar wat wollig maar in ieder geval vastberaden en roept iedereen die op grond van kleur, status, opleidingsniveau, afkomst, seksuele voorkeur,… gediscrimineerd wordt op om zich niet te laten intimideren en kleine stappen van rebellie vooruit te zetten.

Rachida Aziz is schrijfster, activiste, modeontwerpster en onderneemster. We zullen in de toekomst niet naar haar naam moeten zoeken, ze zorgt er zelf wel voor dat als we dan toch weer in slaap dommelen, het in ieder geval niet vast zal zijn.

Sophia De Wolf

Leden van ’t Uilekot kunnen dit boek met 10% korting bestellen, indien ze bestellen via ons. Uitgeverij EPO; 19,90€.